Çerezlik Ayçiçeği Tohumculuğunda Yapılması Gereken Uygulamalar
4. ÜLKEMİZDE ÇEREZLİK AYÇİÇEĞİ TOHUMCULUĞUNDA YAPILMASI
GEREKEN UYGULAMALAR
Kabuklu olarak tüketilen ideal bir çerezlik ayçiçeğinde tane iriliğinin en az 8-9 mm, boyunun 2,5 cm, iç oranının % 50, bin tane ağırlığının 80 g yağ oranının % 30 dan az olması gerekir. Yine tanede kadmiyum oranının düşük, protein ve E vitaminin (Tocepherol) yüksek olması, tanenin besleyici değerinin arttıracağından istenilen bir durumdur (Hofland ve Kadrmas, 1989; Lofgren, 1997; Jovanovic ve ark., 1998). Bu nedenle yapılacak olan ıslah çalışmalarında, ideal tipteki özelliklerdeki çerezlik tane ye sahip çeşitler geliştirilmelidir.
Ülkemizde çerezlik ayçiçeğinde yoğun bir çalışma yapılmadığından, standardizasyon çalışmaları yeterli değildir. TSE Çerezlik Ayçiçeği Standardı ancak 4 Nisan 2001 tarihinde çıkmış olup, halen kontrol aşamasındadır. Önceki yıllarda Kıbrıs olarak bilinen uzun siyah tanelere sahip tipler piyasada aranırken, son yıllarda Alaca tipteki gri-beyaz iri taneliler piyasada daha yüksek fiyata talep görmektedir. Ancak ekilen populasyonların çok karışık ve dallı ve küçük tablalara da sahip olması nedeniyle, iri tanelilerin yanında çok küçük tanelilerin olması, pazar değerini düşürmektedir. Bu nedenle mutlaka standart tane iriliğine sahip hibrit ve açık döllenen tohumlukların ekiminin yaygınlaştırılması gereklidir.
Halen yağlık ayçiçeğinde bir çok standart ve tohumluk üretim talimatları olmasına rağmen, çerezlikte herhangi bir mevzuat yayınlanmamış olup, bir an önce yapılması gerekir. Bu konuda başlıca üretici olan ülkelerde yapılmış olan standartlar da incelenerek, yapılacak olan düzenlemelerin dünya da geçerli olması sağlanmalıdır. Yine çerezlik ayçiçeğinde tane iriliği ekim sıklığına bağlı olarak değiştiğinden, en uygun ekim sıklığının tespitine yönelik araştırmalar öncelikle başlatılmalıdır.
5. TARTIŞMA
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü - Edirne tarafından başlatılan Ülkesel Çerezlik Ayçiçeği Çeşit Geliştirme Projesi çerçevesinde, 1999 yılından itibaren, ülkemizde ekilen bu köy populasyonları uygun izolasyon şartlarında negatif seleksiyon ile iyileştirilmeye başlanmış ve 2002 yılında ülkemizde ilk defa Çerezlik Alaca köy populasyonuna üretim izni almıştır. Bu proje çerçevesinde yapılan çalışmalar çerçevesinde 2003 yılında bazı köy çeşitleri de Tescil denemesine verilerek, ülkemizin çerezlik sertifikalı tohumluk ihtiyacı karşılanmaya çalışılacaktır.
Özellikle ülkemizde çerezlik ayçiçeğinde, ekili tarlaların dağınık ve sulak alanlara yakın olması sebebiyle oluşan kuş zararı, önemli problemlerden biridir. Kuş zararının azaltılması için ekilişlerin toplu yapılması ve eğik tablaya sahip tiplerin tercih edilmesi gerekir. Yine arı populasyonunun az olduğu yerlerde kendine döllenme oranının yüksek çeşitlerin tercihi, yüksek verim için önemlidir.
Ülkemizde gri beyaz alaca tipler piyasada daha çok aranırken, Balkan ülkelerinde ise daha çok yağlık çeşitlere benzeyen siyah orta irilikte tane tipleri beğenilmektedir. Ülkemizdeki tohumluk sorunu çözüldüğünde, bu tiplerin de üretimi iyi bir ihracat imkanı da sağlayabilir. Yine bazı ülkemiz üreticileri sertifikalı tohumluk olmamasına rağmen, bu köy populasyonlarını kullanarak Romanya, Bulgaristan, Moldovya, Ukrayna gibi ülkelerde üretim yaparak elde ettiği ürünleri gerek ülkemizde, gerekse bu ülkelerde pazarlamaktadır.
Yine ülkemizde dış ülkelere işlenmiş ürün ihraç edebilen çok modern tesisler de mevcuttur. Bu firmaların büyük çoğunluğu ihtiyaçlarını başta ABD de olmak üzere dış ülkelerden yapılan ithalat yoluyla karşılamaktadırlar. Bu konuda yapılacak araştırmalara bu firmaların destek vermesi, kısa vadede sonuç almaya yönelik çalışmaları hızlandıracaktır.
6. SONUÇ
Ülkemizde çerezlik ayçiçeğinde üretimin ihtiyacı karşılaması, hatta ihraç edebilecek konuma ulaşması için yeterli potansiyelimiz vardır. Yine ülkemizde üretim fazlası yaşadığımız şeker pancarı, tütün vb ürünlerin yerini alabilecek mekanizasyona en uygun bitkilerden biri de çerezlik ayçiçeğidir. İstenilen tip ve kalitede üretildiği takdirde, pazar problemi de yoktur. Bu konuda ülkemizin tek eksiği, piyasada yeterli istenilen kalitede sertifikalı tohumluğun bulunmayışıdır.
Halen değişik yörelerde çiftçiler tarafından ekilen yozlaşmış yabaniye benzemiş olan çerezlik ayçiçeği köy populasyonları bir an önce terk edilmeli, kaliteli ve sertifikalı tohumluk kullanılarak üretim arttırılıp, ülkemizin döviz kaybı önlenmelidir. Bunun yanında hiçbir çalışma yapılmamış olan çerezlik ayçiçeği sektöründe, ileride tohumculuk ve ürünün işlenmesi pazarlamasında ortaya çıkacak sorunların önlenmesi için, bu konuda gerekli talimat ve standartların çıkarılması ve gerekli diğer düzenlemelerin de bir an önce yapılması gereklidir.
KAYNAKLAR:
Anonymous. US Sunflower Crop Quality Report. 2001. National Sunflower Association. Bismarck, ND, USA.
Gaytancıoğlu, O. 1999. Çerezlik ayçiçeğinin üretim ve dış ticaret sorunları. Çerezlik Ayçiçek Çekirdeği Dış Ticaret Semineri. 9 Haziran 1999. İstanbul.
Hofland, C. and N. Kadrmas. 1989. Confection Sunflower Handbook. 2nd Edition. National Sunflower Association. Bismarck. ND. USA.
Jovanovic, D., D. Skoric. and B. Dozet. 1998. Confectionery sunflower breeding. Proceedings of 2nd Balkan Symposium on Field Crops. 16-20 June. 1998. Novi Sad. Yugoslavia. P. 349-352.
Kaya, Y., H. Mutlu ve G. Evci. 2001. Ülkemizde Çerezlik Ayçiçeğinin Durumu ve Ekilen Köy Populasyonlarının Bazı Karakterlerinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma. Türkiye 4. Tarla Bitkileri Kongresi 17-21 Eylül 2001.
Lofgren. J. R. 1997. Sunflower for confectionery food. bird food and pet food. P. 747-764. In A. A. Schneiter (ed.) Sunflower Technology and Production. ASA. SCSA. and SSSA Monograph. No: 35. Madison. WI.
Tarım İl Müdürlükleri İstatistikleri 2001
kaynak ttae.gov.tr/
