Ziraatciyiz - Organik Tarım - Tarım Teknolojileri

MALİYE VEKALETİ BAŞ HUKUK MÜŞAVİRLİĞİNİN VE
MUHAKEMAT UMUM MÜDÜRLÜĞÜNÜN VAZİFELERİNE,
DEVLET DAVALARININ TAKİBİ USULLERİNE VE
MERKEZ VE VİLAYETLER KADROLARINDA BAZI
DEĞİŞİKLİKLER YAPILMASINA DAİR KANUN (1)
Kanun Numarası : 4353
Kabul Tarihi : 8/1/1943
Yayımlandığı R. Gazete : Tarih : 18/1/1943 Sayı : 5307
Yayımlandığı Düstur : Tertip : 3 Cilt : 24 Sayfa : 125
BİRİNCİ KISIM
Teşkilat, vazife ve mesuliyet
BİRİNCİ BÖLÜM
Merkez ve vilayetler teşkilatı ve vazifeleri
Teşkilat
Madde 1 – (Değişik: 27/6/1951 - 5797/1 md.)
Maliye Bakanlığı Hazine Baş Hukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü teşkilatına ait
vazifeler Baş Hukuk Müşavirinin nezaret ve murakabesi altında hukuk müşavirleri, merkez, il ve bölge
muhakemat müdürleri, müşavir avukat ve avukatlar tarafından görülür.
Hukuk müşavirleri ile Merkez Muhakemat Müdürü, Baş Müşavirin verdiği işleri görürler.
Merkezdeki vazifeler
Madde 2 – (Değişik: 27/6/1951 - 5797/1 md.)
Baş Hukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü hususi kanunlarla Hazine Hukuk
Müşavirliğine verilmiş olan işlerden başka:
A) Bakanlık makamından veya Bakanlık makamının muvafakatiyle Bakanlık dairelerinden sorulan
işlerin hukuki icapları hakkında mütalaa vermek;
B) Bakanlık ilgili daireleriyle diğer Bakanlıklar tarafından hazırlanıp gönderilen mukavele projeleri
üzerinde tetkikler yaparak mütalaa beyan etmek;
C) Bakanlıklara ve genel muvazene içindeki diğer dairelere ait her türlü hukuk ve ceza davaları ile icra
işlerini, ait olduğu makam ve mercilerde ikame, takip ve müdafaa ettirmek;
——————————
(1) Bu kanunun 14/7/1965 tarih ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa aykırı hükümleri
mezkür kanunun 237 nci maddesinin 31/7/1970 tarih ve 1327 sayılı Kanunla değişik (b) bendi
ile yürürlükten kaldırılmıştır.
1850
D) Mali hususları ihtiva eden ve Hazineyi ilgilendiren idari davalara karşı Bakanlıklar ve dairelerince
hazırlanarak bu kanunun 24 üncü maddesi gereğince Maliye Bakanlığına gönderilen müdafaanameler üzerinde
icap ettiği takdirde hukuki mütalaa beyan etmek ve bu davaların duruşmalarında bu Bakanlık ve Daireleri Baş
Hukuk Müşaviri, hukuk müşavirleri, Merkez Muhakemat Müdürü, müşavir avukatlar ve avukatları marifetiyle
idari kaza mercilerinde temsil etmek;
E) Adli ve idari kaza mercilerinden, hakemlerden, İcra daireleriyle noterler tarafından Bakanlığa veya
Bakanlık dairelerine yapılacak tebliğleri Bakanlık veya bu daireler namına kabul ederek hukuki icapları
hakkında alakadar daireye gerekli tebliğleri yapmak;
F) Müşavirliğe bağlı merkez ve iller teşkilatının faaliyetini hukuk müşavirleri, Merkez Muhakemat
Müdürü, müşavir avukatlar ve avukatlar vasıtasiyle en az üç yılda bir defa teftiş veya murakabe ettirmek;
G) (Ek: 12/12/2003-5020/3 md.) 19.4.1990 tarihli ve 3628 sayılı Mal Bildiriminde
Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanununun 17 nci maddesinin birinci
fıkrasındaki suçlardan genel bütçeli daireleri ilgilendirenlerin ceza davalarını ve özel kanun
hükümlerine göre Hazine alacağı sayılan alacakları dava, takip, müdafaa ve tahsil etmek;
Vazifeleriyle mükelleftir.
İllerdeki vazifeler
Madde 3 – (Değişik: 27/6/1951 - 5797/1 md.)
İller muhakemat müdürleri:
A) Defterdarlıktan veya il idare şubelerinden sorulan işlerin hukuki icapları hakkında mütalaa vermek;
B) Hazineye ait her türlü davalarla genel muvazene içindeki dairelere ait hukuk ve ceza davalarının ve
bütün icra işlerinin ait olduğu makam ve mercilerde takip ve müdafaasını yaptırmak;
C) Hususi kanunlarında ayrıca tebliğ mercii gösterilmemiş olan Hazineye ait adli ve idari kaza mercileri,
hakemler, icra daireleri ve noterler tarafından yapılacak tebliğleri kabul ederek hukuki icapları hakkında alakalı
daireye gerekli tebliğleri yapmak;
D) İl'e bağlı ilçelerde işleri senede en az bir defa teftiş etmek veya il avukatları marifetiyle teftiş ettirmek
ve hazırlayacakları raporları Bakanlığa göndermek;
E) Mali hususları ihtiva eden ve Hazineyi ilgilendiren idari davalara ait olmak üzere genel muvazene
içindeki dairelerin hazırlayıp bu kanunun 24 üncü maddesi gereğince en büyük mal memuruna gönderecekleri
müdafaanameler üzerinde icap ettiği takdirde hukuki mütalaa beyan etmek;
F) Bu kanunla kendilerine verilen sair yetkileri kullanmak;
Vazifeleriyle mükelleftir.
Bölge muhakemat müdürleri
Madde 4 – Dava ve icra işleri bir Muhakemat Müdürlüğü tesisini icabettirecek kadar fazla olmayan, bir
kaç vilayete ait işler bu vilayetlerden birinde teşkil olunacak Bölge Muhakemat Müdürlüğüne bağlanabilir.
Bölge Muhakemat Müdürleri 3 üncü madde ve bu kanunun diğer maddelerinde yazılı vazifeleri
görmekle mükelleftir.
1851
Vazifelerin ayrılması
Madde 5 – (Değişik: 27/6/1951 - 5797/1 md.)
Hukuk müşavirleriyle Merkez Muhakemat Müdürü, Müşavir Avukat ve Avukatlar Merkezde Baş Hukuk
Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğüne, illerde muhakemat veya bölge muhakemat müdürlüklerine,
muhakemat müdürlüğü teşkilatı olmıyan ve bir bölgeye tabi bulunmıyan yerlerde defterdarlıklara veya mal
müdürlüklerine bağlıdırlar. Muhakemat müdürleri dava ve icra işlerinde ilgili makamlarla doğrudan doğruya
muhabere yetkisini haizdirler. Muhakemat müdürlüğü teşkilatı olmıyan yerlerde defterdar ve mal müdürleri de
aynı yetkiyi haizdirler.
İKİNCİ BÖLÜM
Tayin, terfi ve mezuniyet
Merkez memurlarının tayin usulleri
Madde 6 – (Değişik: 27/6/1951 - 5797/1 md.)
Merkez teşkilatı kadrolarındaki memuriyetlerden Baş Hukuk Müşaviri ve Muhakemat Genel Müdürü,
Maliye Bakanının teklifi, hukuk müşavirleri ile Merkez Muhakemat Müdürü ve müşavir avukatlar Baş Hukuk
Müşavirinin inhası ve Maliye Bakanının teklifi üzerine müşterek karar ile, diğerleri Baş Hukuk Müşavirinin
inhası üzerine Bakanlıkça tayin olunurlar.
Baş Hukuk Müşaviri ve Muhakemat Genel Müdürü ile hukuk müşavirlerinin ve Merkez Muhakemat
Müdürünün, müşavir avukatlarla Hazine avukatlarının tayin ve terfilerinde 3656 sayılı kanunun 6 ncı maddesi
hükmü tatbik olunur.
İl memurlarının tayin usulleri
Madde 7 – (Değişik: 27/6/1951 - 5797/1 md.)
İl teşkilatı kadrolarındaki memuriyetlerden birinci sınıf muhakemat müdürleri Baş Hukuk Müşaviri ve
Muhakemat Genel Müdürünün inhası ve Maliye Bakanının teklifi üzerine müşterek karar ile ve diğerleri Baş
Hukuk Müşaviri ve Muhakemat Genel Müdürünün inhası üzerine Bakanlıkça tayin olunur.
Muhakemat müdürleri ile Hazine avukatlarının tayin ve terfileri 3656 sayılı kanunun 6 ncı maddesi
hükmüne tabidir.
Madde 8 - 11 – (Mülga: 27/6/1951 - 5797/2 md.)
İki senede terfi
Madde 12 – Yardımcı avukatlık, Hazine avukatlığı ve müşavir avukatlık ayrı sınıflardır. Mesleki bilgi
ve muvaffakiyet gösterenlerin her sınıfta bir defaya mahsus olmak üzere iki senede terfileri caizdir. Terfi
edenlere kadro maaşları tam olarak verilir.
Madde 13 – (Mülga: 27/6/1951 - 5797/2 md.)
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İnzibati cezalar ve vazifeye son verme
Madde 14 – (Değişik: 27/6/1951 - 5797/1 md.)
Hazine avukatları hakkında Memurin Kanununda yazılı inzibati cezalardan herhangi biri; Memurin
Kanunundaki tertibe bakılmaksızın tatbik olunabilir. Lüzum ve zaruret halinde 15 inci madde hükümleri
dairesinde vazifelerine de son verilebilir. Memuriyetten ihraç cezasının tatbikı Memurin Kanununun
hükümlerine tabidir.
1852
Cezaların tatbik şekli
Madde 15 – Avukat namzetleriyle yardımcı avukatlar ve avukatlar hakkındaki
inzıbati cezalar Başhukuk müşaviri ve Muhakemat Umum Müdürünün reisliği altında hukuk
müşavirleri ve Merkez Muhakemat Müdürü ile bir müşavir avukattan teşkil olunacak
komisyon kararı üzerine vekillikçe tatbik olunur.(...) (1)
Vazifelerine son verilenlerin Hazine avukatlığından başka Devlet hizmet
vememuriyetlerinde kullanılmaları caizdir.
Memurin Muhakemat Kanununun Tatbiki
Madde 16 – (Mülga: 27/6/1951 - 5797/2 md.)
Yasaklar
Madde 17 – İstifa suretiyle veya cezalı olarak vazifelerinden ayrılan hukuk
müşavirleriyle müşavir avukat, avukat ve yardımcı avukatlar ve Muhakemat Müdürleri
vazifelerinden ayrıldıkları tarihten itibaren bir yıl geçmedikçe Devlet idareleri (Hususi
idareler ve belediyeler dahil) ve sermayesinin en az yarısı Devlete ait müessese ve teşekküller
aleyhine dava kabul ve iş takip etmekten ve rey vermekten ve istişare kabul etmekten
memnudurlar. Dava kabul edenlerle ortak da olamazlar.Bu yasağa karşı hareketi görülenler
hakkında Türk Ceza Kanununun 240 ıncı maddesi tatbik olunmakla beraber bu gibiler bir
daha Hazine hiz metlerinde kullanılmazlar.
İKİNCİ KISIM
Dava ve icra işlerinin takip ve müdafaası
BİRİNCİ BÖLÜM
Hukuk ve ceza davalariyle idari davalarda temsil
Adli mercilerde temsil
Madde 18 – Umumi muvazene içindeki dairelere ait hukuk ve ceza davalarında ve
her türlü icra takiplerinde bu daireler mahkemeler, hakemler, icra daireleri ve dava ve icra
işleriyle alakalı sair merciler nezdinde temsil vazifesi Maliye Vekaletine bağlı Hazine avukat
ve yardımcı avukatları tarafından görülür.
Hukuk müşavirleriyle müşavir avukatlar ve muhakemat müdürleri dahi bu salahiyeti
kullanabilirler.
Hazine avukatı bulunmıyan yerlerdeki dava ve icra işlerinde bu daireler amirleri
tarafından temsil olunur.
Temsil selahiyetinin kullanılması tarzı
Madde 19 – Dava ve icra işlerinde temsil salahiyetini haiz bulunanların bir listesi
merkezde Muhakemat Umum Müdürlüğünce ve vilayetlerle kazalarda muhakemat müdürleri
ve olmıyan yerlerde defterdar ve malmüdürleri tarafından o yerin Cumhuriyet
Müddeiumumisine verilir. Bu listelerin birer nüshası müddeiumumiliklerce mahkemelere ve
icra dairelerine gönderilir.
Temyiz Mahkemesi ile Devlet Şürasındaki duruşmalarda temsil salahiyetini
kullanacakların isimleri ayrıca Temyiz Mahkemesi Başmüddeiumumiliğine ve Devlet Şürası
Umumi Katipliğine bildirilir.
________________
(1) Bu kısımdaki "Bu kararlar kati olup kazai hiç bir murakabeye tabi değildir." şeklindeki ibare Anayasa Mahkemesinin 12 Ocak 1985
tarih ve E. 1964/44, K. 1965/2 sayılı kararıyle iptal edilmiştir.
1853
Listelerde isimleri yazılı olanlar ve bütün müşavir avukatlar ve Devlet dairelerini mahkemeler, hakemler ve icra
daireleriyle sair kaza mercileri nezdinde temsile salahiyetli hukuk müşavirleri ve muhakemat müdürleri Baroya
kaydedilmeksizin ve vekaletname göstermeğe lüzum olmaksızın temsil salahiyetini kullanırlar. Temsil salahiyeti sona
erenlerin isimleri yukarıda yazılı mercilere, derhal bildirilir.
Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Umum Müdürlüğü teşkilat kadrolarına dahil
olanlardan Devlet dairelerini kaza mercilerinde avukat sıfatiyle temsil edenler hakkında
Avukatlık Kanununun hükümleri dairesinde disiplin takibatı icrası, vazife gördükleri yerin
barosuna aittir.
Temsil salahiyetinin şümulü
Madde 20 – Merkez teşkilatında temsil salahiyetini haiz bulunanların bu salahiyetleri
merkez ve vilayetlerle mülhakata ait bütün dava ve icra takiplerine şamil, vilayetlerdeki
muhakemat müdürleriyle müşavir avukat, avukat ve yardımcı avukatların salahiyetleri vilayet
merkez ve mülhakatına ve kaza avukatlarının salahiyetleri yalnız kaza ve teşkilat olan
nahiyelerdeki işlere münhasırdır. Temsil salahiyeti mahdut olanlara diğer vilayet ve
kazalardaki işlerin takip ve müdafaasına memur edilmeleri halinde vekillikçe ayrıca
salahiyetname verilir. Bu salahiyetnamelerin mahkeme ve icra dairelerine verilmesi
mecburidir. Ankara'dan başka diğer vilayet ve kaza avukatlarının Temyiz Mahkemesi ve
Devlet Şürası nezdinde temsil salahiyetini kullanabilmeleri vekillikçe kendilerine ayrıca
salahiyet verilmiş olmasına bağlıdır.
(Ek fıkra: 12/12/2003-5020/4 md.) Milletlerarası mahkemeler ile yurt dışındaki davalarda temsil yetkisi genel
müdürün önerisi ve Bakanın onayı ile kullanılır.
Devlet dairelerinin daire amirleri veya serbest avukatlar tarafından temsili
Madde 21 – Hazine avukatı bulunmayan yerlerde daire amirleri temsil salahiyetlerini,
sıfatlarını söylemek ve icabında hüviyetlerini tevsik etmek suretiyle kullanırlar. Devlet
dairelerinin serbest bir avukat tarafından temsili Avukatlık Kanunu ile Hukuk Usulü
Muhakemeleri Kanununun umumi hükümlerine tabidir.
İdari Davalarda Temsil
Madde 22 – (Değişik: 27/6/1951 - 5797/1 md.)
İdari davaların açılması, idareler aleyhine açılan bu nevi davaların takip ve müdafaası
daire amirlerine veya bu dairelerin bağlı bulundukları Bakanlıklar hukuk müşavirlerine ait
olup Danıştaydaki duruşmalarda bu daireler kendi amirleri veya hukuk müşavirleri ve hukuk
müşaviri teşkilatı olmıyan dairelerde ilgili şube amiri tarafından temsil olunur. Hazineyi
ilgilendiren işlerde bu vazife Hazine Müşavir avukatı veya avukatları tarafından yapılır.
Lüzumu halinde Maliye Bakanlığının alakalı servisine mensup ve Maliye Bakanlığı
tarafından tensip edilecek bir memur Hazine Avukatı ile birlikte duruşmaya iştirak
ettirilebilir.
(Ek fıkra: 12/12/2003-5020/5 md.) İhtisas gerektiren ve ihtiyaç duyulan hallerde; ilgili Bakanlığın teklifi üzerine
Bakanlar Kurulu kararıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin (h) bendi hükmüne göre serbest
avukatlardan veya avukatlık ortaklıklarından hizmet satın alınabilir.
Yemin Teklifi ve Reddi
Madde 23 – (Değişik: 27/6/1951 - 5797/1 md.)
Miktar veya kıymeti (1000) liraya kadar olan (1000 lira dahil) davalarla kıymeti belli
olmıyan ve sulh mahkemelerinin görevine dahil olan davalarda karşı tarafa yemin teklifine
veya reddine muhakemat müdürlerinin ve olmıyan yerlerde bağlı bulunduğu defterdar veya
mal müdürünün yazılı muvafakatini almak şartiyle Hazine avukatı yetkilidir.
1854
(1000) lirayı geçen davalarda yemin teklifi veya reddi Maliye Bakanlığının iznine bağlıdır.
Bakanlıklara karşı yemin teklifi halinde yemin, merkezde Bakanın yetki vereceği ilgili daire
amiri tarafından eda olunabilir.
İKİNCİ BÖLÜM
İdari davaların müdafaa ve takibi usulleri
Hazineyi alakalandıran idari davalar
Madde 24 – (Değişik: 27/6/1951 - 5797/1 md.)
Mali hususları ihtiva eden ve Hazineyi ilgilendiren işlerden, Merkezde Maliye
Bakanlığına, il ve ilçelerde en büyük mal memuruna haber verilmesi ve dairelerince
hazırlanacak müdafaanamelerin işe ait dosya ve evrak ile birlikte bu mercilere gönderilmesi
mecburidir. Bu nevi işler Hazinenin alakalı dairelerince tetkik olunarak müdafaanamelerde
yapılması gerekli değişiklikler hakkında Hazinenin görüşü dairelere bildirilir. Bu
müdafaaların Hazine anlayışına uygun olarak yapılması esastır.
Sayıştayca veya muhasiplerce kabul edilmiyen muamele ve tasarruflar sebebiyle
açılan idari davalarda husumet
Madde 25 – (Değişik: 27/6/1951 - 5797/1 md.)
Genel muvazene içindeki dairelerin Sayıştayca veya muhasiplerce kabul edilmiyen
muamele ve tasarrufları sebebiyle alakalılar tarafından Danıştayda açılacak idari davalarda
husumet Hazineye aittir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM (1)
Hukuk ve ceza davalarının ve icra işlerinin takibi usulleri
Davaların açılması ve icra takiplerinin başlaması
Madde 26 – Merkezde Başhukuk Müşaviri ve Muhakemat Umum Müdürünün ve
vilayetlerde muhakemat müdürlerinin ve teşkilat olmıyan yerlerde Hazine avukatının muvafık
mütalaası olmadıkça hiç bir dava açılamaz ve hiç bir icra takibi yapılamaz.
Maddi veya hukuki sebeplerle dava açılmasında ve icra takibinde fayda umulmıyan
işlerde muhakemat müdürleri ve olmıyan yerlerde Hazine avukatları tarafından mucip
sebepleri gösterilmek suretiyle verilecek mütalaa derhal vekalete bildirilerek alınacak emir ve
talimata göre hareket olunur.
Hazine avukatlığı teşkilatı olmıyan yerlerde dava açılmasına veya icra takibine lüzum
görülmeyen işler hakkında daire amirleri mütalaalarını Maliye Vekaletine bildirerek alacakları
talimat dairesinde hareket ederler.
Muhakemat müdürleriyle Hazine avukatları ve daire amirleri müddetli işlerde hakkın
düşmesini önliyecek tedbirleri almakla mükelleftirler.
——————————
(1) Bu bölümün 27, 28, 29, 30, 31 ve 34 üncü maddelerindeki parasal sınırların günün
şartlarına uygun biçimde yılları Bütçe Kanunlarında belli edileceği, 26.10.1988 tarih
ve 3484 sayılı Kanunla kabul edilen 31/10/1978 tarihli KHK-17'nin 1 inci maddesinin
(c) bendinde hükme bağlanmıştır. 1987 yılı Bütçe Kanununun (i) cetveli ile getirilen
sınırlar bu maddelerin metinlerine işlenmiştir. Daha sonraki Bütçe Kanununun (i)
cetveli ile bu sınırlar değiştirilmiştir.
1855
Açılan davalarla başlıyan icra takiplerinden vali ve kaymakamların vazgeçme yetkileri
Madde 27 – (Değişik: 27/6/1951 - 5797/1 md.)
(5.000.000) liraya kadar (5.000.000 lira dahil) bir Devlet alacağı veya bu kıymetteki
bir hak veya menfaat dava ve icra yoliyle takip edilmekte iken takibata devam etmekte veya
takibin Devlet aleyhine neticelenmesi halinde yüksek dereceli mahkeme veya mercie
müracaatta maddi veya hukuki sebeplerle bir fayda umulmazsa avukatın mucip sebepleri
gösteren mütalaası üzerine muhakemat müdürünün ve olmıyan yerlerde defterdarlığın teklifi
üzerine takipten vazgeçme emri vermeye ve dava ve icra kayıtlarını sildirmeye valiler
yetkilidir.
Hazine avukatı bulunmıyan yerlerde yukarıdaki fıkrada yazılı hususlara ait teklifler
alakalı daire amirlerince yapılır.
Bölge muhakemat müdürlüklerine bağlı olan illerde yukarıdaki yetkiler takip veya
dava hangi il'e ait ise o yer valisi tarafından kullanılır.
Muhakemat müdürleriyle defterdarların teklifleri valilikçe reddolunursa ve bunlar
tekliflerinde ısrar ederlerse keyfiyet Maliye Bakanlığına bildirilir. Valinin tasvip etmediği
dava ve icra takiplerinden vazgeçmeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
İlçelerde miktar veya kıymeti (2.000.000) liraya kadar (2.000.000 lira dahil) olan
işlerde bu yetkiler Hazine avukatının mütalaası ve mal müdürünün teklifi üzerine
kaymakamlar tarafından kullanılır. Kaymakamların kabul etmedikleri teklifte malmüdürü
ısrar ederse valinin vereceği karar kesindir.
Hazine avukatı olmıyan ilçelerde dava ve icra işlerinin terkinine ait teklifler alakalı
daire amiri tarafından yapılır.
Bakanlığın emriyle açılan dava ve icra takiplerinden vazgeçilmesi Bakanlığın iznine
bağlıdır.
Maliye vekilinin vazgeçme salahiyeti
Madde 28 – 50.000.000 liraya kadar (50.000.000 lira dahil) bir hakkın veya
menfaatin terkini tazammun eden ve maddi veya hukuki sebeplerle takip edilmesinde veya
yüksek dereceli mahkeme ve mercilerde tetkik olunmasını istemekte fayda umulmıyan dava
ve icra takiplerinden Muhakemat Umum Müdürünün teklifi üzerine vazgeçmeğe Maliye
Vekili salahiyetlidir.
Devlet Şurası karariyle vazgeçme
Madde 29 – Miktar ve değeri 50.000.000 lirayı geçen dava ve icra takiplerinden ve
aleyhte neticelenenlerin yüksek dereceli mercilerce tetkikını istemekten vazgeçilmesi, Devlet
Şürasının muvafık mütalaası üzerine Maliye Vekaletince kararname alınmasına bağlıdır.
Davaya veya icraya intikal etmiş olan ihtilafların sulh yoluyla halli
Madde 30 – Umumi muvazene içindeki daireleri alakalandıran ve mahkemelere
hakeme veya icraya intikal etmiş olan işlerin sulh yoliyle hallinde menfaat görüldüğü takdirde
Muhakemat Umum Müdürünün teklifi üzerine 50.000.000 liraya kadar (50.000.000 lira dahil)
bir hakkın tanınması veya menfaatin terkini tazammun eden anlaşmalar yapmağa Maliye
Vekili salahiyetlidir. Bu miktarı geçen anlaşmalar Devlet Şürasının muvafık mütalaasiyle ve
alınacak kararname ile yapılır.
1856
Davaya veya icraya intikal etmemiş olan ihtilafların sulh yoluyla halli
Madde 31 – Bir mukavele mevcut olsun olmasın umumi muvazene dahilindeki
Devlet daireleriyle diğer daire, müessese ve teşekküller veya hakiki ve hükmi şahıslar
arasında çıkan ve henüz kaza mercilerine, hakeme veya icraya intikal etmemiş bulunan
hukuki ihtilafların sulh yoluyla hallinde menfaat görüldüğü takdirde Başhukuk Müşavirinin
mütalaasına istinaden 50.000.000 liraya kadar bir hakkın tanınması veya menfaatin terkini
tazammun eden anlaşmalar veya mukavele tadilleri yapmaya vekaletler salahiyetlidir.
Bu miktarı geçen anlaşmalarla mukavele tadilleri, Devlet Şürasının mütalaasına
istinaden Maliye Vekaletince alınacak kararname ile yapılır.
Başhukuk Müşavirliğinin veya Devlet Şürasının mütalaalarına muhalif olarak
anlaşmalar veya mukavele tadilleri yapılabilmesi İcra Vekilleri Heyetinden karar alınmasına
bağlıdır.
Bir mukavelenin tatbikından karşılıklı olarak vazgeçmek ve akdi feshetmek anlaşma
hükmündedir.
Bu gibi hallerde tatbikından vazgeçilen mukavele teminatının miktarına göre
mütalaası alınacak merci tayin ve bu madde hükümleri dairesinde hareket olunur.
Mukavelelerde yazılı sebeplerle müddetlerin uzatılması ve mukavelede tasrih olunan
mücbir sebeplerin takdiri akıd vekalet ve dairelere aittir. Mukavele dışında kalan mücbir
sebeplerle mukavelelerde yapılacak tadillere veya müddetlerin uzatılmasına veya
mukavelelerin karşılıklı olarak tasfiyesine mütaallik hususlarda 1, 2 ve 3 üncü fıkralar
hükümleri tatbik olunur.
Kanun yollarına müracaat mecburiyeti
Madde 32 – 27, 28, 29 ve 30 uncu maddeler hükümlerine uygun bir karar alınmış
olmadıkça tamamen veya kısmen Devlet aleyhine neticelenen davalarla icra takiplerinden
yüksek dereceli mercilerde tetkikı istenilmesi mümkün olanlar hakkında kanun yollarına
gidilmesi mecburidir. Zikri geçen maddeler gereğince terkin yoluna tevessül edilmiş olmakla
beraber bu muamele henüz neticelenmemişse kanunen muayyen olan müddet içerisinde kanun
yoluna müracaat ve terkin teklifi üzerine verilecek karara göre hareket olunur.
Bu mecburiyeti yerine getirmemek suretiyle hukuki veya maddi sebeplerle bozulması
mümkün bir hükmün katileşmesine ve bir hakkın kaybolmasına sebep olan avukatlarla daire
amirleri hakkında kanuni takibat yapılmakla beraber husule gelen zarar hükmün katileştiği
tarihten itibaren on sene içerisinde kendilerine hükmen tazmin ettirilir.
Tashihi karar, iadei muhakeme ve hakem kararlarına karşı itiraz salahiyetinin
kullanılması tarzı
Madde 33 – Tashihi karar veya iadei muhakeme veya 3533 numaralı kanun
mucibince hakemlerce verilmiş olan kararlara karşı itiraz yoluna gidilmesi için kanuni
sebepler mevcut olup olmadığının takdiri davayı takibeden avukata ve teşkilat olmıyan
yerlerde daire amirlerine aittir. Muhakemat Müdürlüğü teşkilatı olan vilayetlerde Hazine
avukatları bu husustaki esbabı mucibeli mütalaalarını Muhakemat Müdürlüğüne ve merkezde
Muhakemat Umum Müdürlüğüne bildirirler ve alacakları talimat dairesinde hareket ederler.

1857
Mevzusuz dava ve takiplerin terkini ve cezada verilen beraat kararlarına karşı kanun
yollarına müracaattan vazgeçilmesi
Madde 34 – (Değişik: 27/6/1951 - 5797/1 md.)
Mevzuu kalmıyan veya yanlışlıkla açıldığı anlaşılan veya Hazineye ait hak ve
menfaati muhtevi bulunmıyan davalarla icra takipleri miktar veya kıymeti (5.000.000) lira ve
daha az olduğu takdirde 27 nci maddedeki usul dairesinde ve (5.000.000) liradan fazla olduğu
takdirde Maliye Bakanlığınca iptal edilerek dava ve icra kayıtları terkin olunur.
Bu kabil işler hakkında verilen kararlara karşı yüksek dereceli mahkemeye
müracaattan vazgeçilmesi de yukarki hükümlere tabidir.
Hazinece müdahale olunan ceza davalarında suçun sabit olmaması failinin tutulan
şahıs olmadığının sübut bulması sebebiyle verilen beraat kararları hakkında dahi bu madde
hükmü tatbik olunur.
Mahalli terkinlerin merkezde tetkiki
Madde 35 – Dava ve icra takiplerine mütaallik olmak üzere mahalli teşkilatın
yaptıkları terkinler, mucip sebepleri gösterilmek suretiyle üç ayda bir Maliye Vekaletine
bildirilir. Cetveller tetkikı neticesinde benzeri işlerde terkin yoluna gidilmemesi hakkında
verilecek emirleri mahalli teşkilat yerine getirmekle mükelleftir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Müteferrik hükümler
Avukatlık hizmeti satın alınması([1])
Madde 36 – (Değişik: 12/12/2003-5020/6 md.)
İhtisas gerektiren ve ihtiyaç duyulan hâllerde; Bakanlığın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu kararıyla, 4734 sayılı
Kanunun 22 nci maddesinin (h) bendi hükmüne göre serbest avukatlardan veya avukatlık ortaklıklarından hizmet satın
alınabilir.
(Değişik ikinci fıkra: 16/7/2004-5228/56 md.) Milletlerarası yargı organlarında Devletin taraf olduğu davalar ile
milletlerarası tahkim yoluyla çözümlenmesi öngörülen ve Hazine avukatlarınca takibine imkân bulunamayan uyuşmazlıklarla
ilgili davalarda da; Devleti ve genel bütçeli daireleri temsil etmek ve savunmak üzere, Türk ve yabancı uyruklu avukatlardan
ya da avukatlık ortaklıklarından ilgili idarelerce 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (h) bendi hükmüne göre hizmet satın
alınabilir.
Eski ve yeni kadrolar
Madde 37 – 3656 sayılı Devlet Memurları Aylıklarının Tevhit ve Teadülü hakkındaki
Kanunun 2 nci maddesine bağlı Maliye Vekaleti merkez memurları kadrosunun Hukuk
Müşavirliğine ait kısmı ile 3888 numaralı kanunun birinci maddesine bağlı daimi ücretli
merkez ve vilayetler kadrolarından Hukuk Müşavirliğine ait olanları ve mezkür kanunun
ikinci maddesi mucibince ve 3 numaralı cetvelle 3656 numaralı kanuna bağlı bir sayılı
cetvelin taallük ettiği kısımlarına eklenen Hukuk Müşavirliği başmuavinlik kadroları
kaldırılmış ve bunların yerine işbu kanuna bağlı kadrolar 3656 numaralı kanunun Maliye
Vekaleti Hukuk Müşavirliği merkez ve vilayetler kadrolarına konulmuştur.
–––––––––––––––––
([1]) Bu maddenin başlığı; " Mukaveleli ve aidatlı serbest avukatlar" iken, 12/12/2003 tarih ve 5020 sayılı Kanunun 6 ncı maddesi ile metne
işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
1858
Mülhak ve hususi bütçeli daire avukatlariyle sermayenin yarısından fazlası Devlete
ait müesseseler avukatları hakkındaki memnuiyetler
Madde 38 – Maaş veya ücretleri mülhak bütçeli daireler ve hususi idareler
vebelediyeler ve Devletle bu dairelerin ve belediyelerin idare ve murakabesi altındaki daire,
müessese ve teşekküller ve sermayesinin yarısından fazlası Devlete ait olan şirket ve
müesseseler tarafından verilen müşavir, müşavir avukat ve avukatlarla muhakemat
müdürlerine ve bu mahiyette iş görenlere bu kanunla verilmiş olanlardan daha geniş haklar
verilemiyeceği gibi yukarıda yazılı daire, müessese ve teşekküller müşavir veya
avukatlarından tayin şartları hariçten iş almıya müsait
olanlar, kadroya dahil olsun veya olmasınlar, üçüncü şahıslar namına yukarıda yazılı
daire, müessese ve teşekküller aleyhine dava kabul ve takip etmekten ve kabul edenlerle
birlikte çalışmaktan ve Devlet daire ve müesseseleri aleyhine rey vermekten ve istişare kabul
etmekten memnudurlar.
Bu memnuiyet hilafına hareket edenlerin vazifesine derhal nihayet verilmekle beraber
haklarında Türk Ceza Kanununun 240 ıncı maddesi hükmü tatbik olunur.
Tazminat
Madde 39 – (Mülga: 27/6/1951 - 5797/2 md.)
Kaldırılan kanunlar
Madde 40 – 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 136 ve 137 nci ve 2996
sayılı kanunun 6 ve 26 ncı maddeleriyle 2573 sayılı kanun hükümleri mülgadır.
Ek Madde 1 – (27/6/1951 - 5797 sayılı Kanunla gelen ek madde hükmü olup
teselsül için numaralandırılmıştır.)
Genel, katma, özel bütçeli idarelerle belediyelerin ve sermayesinin yarısı veya idare
ve murakabesi bu dairelere ait teşekküllerin mukayyet avukatları kendilerinin dahil bulunduğu
teşkilat haricinde olmak üzere, bu daire, müessese ve teşekküllerde, mensup oldukları
dairenin muvafakatiyle, bir munzam avukatlık vazifesi alabilirler. Alınan munzam vazife
genel, katma veya özel bütçeli bir idarede olduğu takdirde maaşı hakkında 3656 sayılı
kanunun 18 inci maddesi uygulanır.
GEÇİCİ MADDELER
Yeni kadroların tedricen tatbikı
Geçici Madde 1 – Hazine avukatlığı teşkilatı tamamlanıncaya kadar bu kanunla
kabul edilen maaşlı müşavir avukat, avukat ve yardımcı avukat kadrolarına bu kadro maaşları
karşılık gösterilmek suretiyle hariçten ücretli mukayyet ve serbest avukat tayin olunabileceği
gibi halen serbest olarak müstahdem bulunan müşavir avukat ve avukatların da bu maaşlı
kadrolarda kadro maaşları karşılık gösterilmek suretiyle serbest olarak ücretle istihdamlarına
devam olunabilir. Bu salahiyetin kullanılacağı müddet kanunun mer'iyete girdiği tarihten
itibaren beş seneden fazla devam edemez. (1)
Bu salahiyetin devamı müddetince yapılacak tayinlerde 3656 sayılı kanunun 6 ncı
maddesi hükümleri tatbik olunur.
Avukatlık imtihanlarının muvakkaten geri bırakılması
Geçici Madde 2 – 9 uncu maddeye göre namzetlikte çalışmış olanların tabi olacakları
avukatlık imtihanı mecburiyeti üç sene müddetle geriye bırakılabilir. İki yıl namzetlikte
çalıştıktan sonra ehliyetleri kafi görülen ve yardımcı avukatlığa terfi ederek yardımcı
avukatlıkta veya avukatlıkta ceman dört sene hizmet etmiş olanların bu hizmetleri avukatlık
stajına mahsup olunur. Bu gibiler hizmetten ayrıldıkları takdirde baroya kaydolunmak için
Avukatlık Kanunu mucibince ayrıca imtihan geçirmek mecburiyetinden varestedirler.
——————————
(1) Beş yılda sona erdirilecek olan uygalama 16 Ocak 1948 tarih ve 5163 sayılı ve 11 Şubat
1950 tarih ve 5530 sayılı Kanunlar ve son olarak 27 Şubat 1951 tarih ve 5747 sayılı Kanunla
1 Eylül 1951 tarihine kadar uzatılmış ve bu süre de bitmiştir.
1859
Hukuk Fakültesinden veya mektebinden mezun olupta kanunun neşri tarihinde Maliye Vekaleti Hukuk Müşavirliği
muavin veya mümeyyizliklerinde veya muhakemat memurluklarında bulunanlardan isteyenler kendi kadrolariyle avukat
namzetliğinde kullanılabilirler. Bu gibiler namzetlik müsabaka imtihanına tabi tutulmazlar ve birinci fıkra hükümlerinden
istifade ederler.
Ücretli avukatların maaş kadrolarına nakil ve tayinleri
Geçici Madde 3 – Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, ücretli serbest Hazine
avukatlığında müstahdem bulunanların 3656 numaralı kanunun muvakkat ikinci
maddesindeki esaslara göre dereceleri tesbit olunarak halen almakta oldukları ücret miktarına
bakılmaksızın tesbit olunan derecelerdeki maaşlı müşavir avukat, avukat veya Muhakemat
Müdürlüğü kadrolarına nakil ve tayinleri yapılabilir. Ancak bu suretle yapılacak tayinler diğer
memuriyetler için müktesep hak teşkil etmez.
İşlerin tasfiyesi
Geçici Madde 4 – Bu kanunun 39 uncu maddesinde yazılı müesseseler müşavir,
müşavir avukat veya avukatlarından olup üçüncü şahıslar namına mezkür maddede yazılı
daire,müessese ve teşekküller aleyhine dava kabul etmiş olanlar ellerindeki bu işleri altı ay
zarfında tasfiye etmeğe mecburdurlar.
Ücretli memurların maaş kadrolarına nakli
Geçici Madde 5 – Başhukuk Müşavirliği kadrolarında halen ücretle müstahdem
bulunanların bu kanunla kabul edilen maaş kadrolarına nakil ve tayinlerinde aşağıda yazılı
esaslar tatbik olunur:
Halen bulundukları ücret derecelerinde terfi müddetini doldurmuş olanlar ücretlerinin
karşılığı olan maaş kadrolarına nakil ve tayin olunurlar.
Bulundukları ücret derecelerinde henüz terfi müddetini doldurmamış olanlar almakta
oldukları ücret derecesini bir derece aşağısındaki maaşlı kadrolara veya bu esas dairesinde
alabilecekleri maaş miktarını geçmemek şartiyle yukarı derecedeki maaş kadrolarına
naklolunabilecekleri gibi bunlardan ücrette kalmak istiyenlerin terfi müddetlerini
dolduruncaya kadar kadro maaşları karşılık gösterilmek suretiyle halen almakta oldukları
ücretle istihdamlarına da devam olunabilir.
Kanunun yürürlüğe girmesi
Madde 41 – Bu kanun neşri tarihinden itibaren mer'idir.
Kanunu icraya memur makam
Madde 42 – Bu kanunun icrasına İcra Vekilleri Heyeti memurdur.
1860
1861
4353 SAYILI KANUNDA EK VE DEĞİŞİKLİK YAPAN MEVZUATIN
YÜRÜRLÜKTEN KALDIRDIĞI KANUN VE HÜKÜMLERİ
GÖSTERİR LİSTE
Yürürlükten Kaldırılan Mevzuatın
Yürürlükten Kaldırılan
Kanun veya Kanun Hükümleri Tarihi Sayısı Maddesi
4353 Sayılı Kanunun 8, 9, 10, 11, 13, 16 ve 39 uncu
maddeleri 27/6/1951 5797 2

1862
4353 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE
Kanun
Yürürlüğe
No. Farklı tarihte yürürlüğe giren maddeler giriş tarihi
5163 –
19/1/1948
5330 –
16/2/1950
5747 –
27/2/1951
5797 –
31/8/1951
KHK-17 –
11/12/1978
3484 –
5/11/1988
5020 –
26/12/2003
5228 36
31/7/2004