Ziraatciyiz - Organik Tarım - Tarım Teknolojileri

Ayçiçeği

Ayçiçeğinde Gübreleme

8. GÜBRELEME:

            Geleneksel tarımda en fazla azotlu ve fosforlu gübreler kullanılmaktadır. Söz konusu bu gübrelerin aşırı düzeyde ve bilinçsizce kullanımı sonucu yeraltı ve yer üstü tatlı su kaynaklarının nitrat içerikleri yükselmekte, akarsu, göl ve denizlerde ötrofikasyon meydana gelmektedir. Ayrıca kobalt, krom, bakır, demir, nikel, kurşun, çinko gibi ağır metaller tarım alanlarında kirletici etki yapmaktadır. Bu ağır metaller tarım topraklarını atmosferden gelen emisyonlar, aşırı bilinçsiz gübreleme, tarım ilaçları, ve organik atıklarla yoluyla kirletmektedir.

            Ekolojik tarımda  toprağın bünyesi, arazinin eğimi, taban suyu yüksekliği, yetiştirilecek bitkinin çeşidi dikkate alınarak bilinçli ve öncelikle toprağın organik madde kapsamını yeşil veya yanmış doğal gübrelerle koruyucu yönde hareket edilmelidir.

 

8.1. Ekolojik Ayçiçeği Tarımında Kuruda ve Suluda Kullanılacak Gübre   Dozları:

            Öncelikle ekolojik tarımda en doğru bir gübreleme için toprakların analiz yaptırılması şarttır. Genel bir bilgi vermek amacıyla ayçiçeği üretiminde  yeterli ve dengeli bir gübreleme için kuru  koşullarda uygulanabilecek gübre form ve dozlarının çeşitli seçenekleri aşağıda Çizelge 1’de belirtilmiştir. Azotlu, Fosforlu ve Potaslı gübrelerin tamamı İlkbaharda ilk toprak işlemesinden önce tarlaya satrifüjlü gübre dağıtma makinası ile saçarak verilip arkasından kaz ayağı ile ekim derinliğine karıştırılabileceği gibi ekimde tarlaya kombine ekim makinası ile de banda tohumun 5 cm sağına (veya soluna) ve altına gelecek şekilde verilebilir. Azotlu gübrelerin tamamı ekimle birlikte verilebileceği gibi yarısı ekimle, diğer yarısı da ileri ki gelişme dönemlerinde sıra arasına, bitkilerin yaprak ve büyüme noktalarında kalmayacak şekilde uygulanabilir. Ayrıca bitki yapraklarını gübrenin yakmaması için sulama yaparken veya yağmur çiselerken yapraklar yaş olacağından kesinlikle azotlu gübre uygulanmamalıdır.

 

8.2. Azotlu Gübreler:

            Üreticilerin en fazla kullandığı azotlu gübreler, Amonyum sülfat (%21 N), Üre (%46 N) ve Amonyum nitrat (% 26 N)’ dır. Bu gübrelerin tümü bitkinin ihtiyacı olan azotu sağlamalarına karşın özellikleri gereği toprak asitliğini nötürleştirmek için tuzlu veya alkali topraklarda Amonyum sülfat ekim öncesi veya ekimde tercih edilmeli, diğer nötr veya asit  karakterli topraklarda ise üre veya Amonyum nitrat kullanılmalıdır. Azotlu gübreler topraktan değişik yollarla kayba uğradığından her yıl aşırıya kaçmamak kaydıyla ekonomik ölçüler içersinde mutlaka toprağa verilmesi gerekir.

           

Çizelge 1: Ayçiçeği  üretiminde kuru ve sulu koşullarda toprağa uygulanabilecek

      gübre form ve dozlarından bazı seçenekler.

Seçenek

No
    

Gübre Formu
    

Uygulanabilecek Gübre Miktarları (kg/da)
KURUDA
    
SULUDA

1
    

-Amonyum Sülfat (%21)

- Triple Süperfosfat (%43-46)

veya
    

35-40

15-20
    

40-45

15-20

2
    

-Amonyum Nitrat (%26)

-Triple Süperfosfat (%43-46)

veya
    

30-35

15-20
    

35-40

15-20

3
    

- Üre (%45-46)

- Triple Süperfosfat(%43-46)

veya
    

16-18

15-20
    

18-22

15-20

4
    

- 20-20-0

veya
    

30-35
    

35-40

5
    

- 15-15-15

- Amonyum Sülfat (%21 N)

- T. Süperfosfat (% 43 - % 46)
    

30-35

10

5
    

35-40

10-15

5

            Ayçiçeği bitkisinden dekardan en yüksek dane verimi alabilmek için yapılan gübre denemeleri sonucunda saf madde olarak kuru koşullarda 8 kg/da, sulu koşullarda 10 kg/da azot yeterli olmaktadır. Bu konuda söz konusu bu azotlu gübre dozları, gübreye verilen para ve tarladan alınan ürünün geliri olarak ekonomik açıdan değerlendirilip en ekonomik doz üreticiye önerilmektedir.

 

8.3. Fosforlu Gübreler:

            Sadece  fosfor içermesi yönünden ayçiçeği tarımında en çok kullanılan gübre Triple süperfosfat (% 43-46)’ tır. Eğer toprak analizi sonucu bu gübreye ihtiyaç duyulursa tamamı ekim öncesi toprağa verilip karıştırılmalıdır. Yapılan araştırmalarda saf olarak 7-8 kg/da fosforun yani 15-18 kg/da Triple fosfotun dekardan en yüksek verimi almada yeterli olduğu görülmüştür. Toprağa verilen fosforun bitkiler tarafından  alınmayan kısmı toprakta birikmektedir. Diğer bir deyişle yağmur suları ile fosforun topraktan yıkanması çok az olmaktadır.  Bu nedenle toprak analizi yaptırmadan her yıl gereksiz fosforlu gübre kullanımından ve gereksiz masraftan kaçınılmalıdır.

 

8.4. Potasyumlu Gübreler:

            Genelde Türkiye toprakları potasyum besin maddesi açısından zengindir. Bu nedenle toprak analizleri sonucu tavsiye edilmedikçe potasyumlu gübre kullanmaya gerek yoktur. Eğer toprakta potasyuma gerek duyulursa  Potasyum sülfat (%50)  gübresinden  toprak analizi sonucuna göre ekim öncesi veya ekimle birlikte  gübreleme yapılabilir.

 

8.5. Kompoze Gübreler:

            Kompoze gübreler azot, fosfor ve potasyumun belli oranlarda karıştırılmasından yapılmıştır. Türkiye’ de en çok kullanılan kompoze gübreler; 20:20:0, 18:46:0, 26:13:0 ve 15:15:15’ tir. Burada kompoze gübre içerisinde birinci rakam azot, ikinci rakam fosfor ve üçüncü rakam ise potasyum miktarını % olarak ifade etmektedir. Özellikle ayçiçeği tarımında toprağımızın fosfora ihtiyacı varsa 20:20:0 gübresi ekim öncesi veya ekimle birlikte dekara 30-35 kg olmak üzere kullanılabilir. Yalnız kompoze gübrelerin her yıl kullanılması sonucu bazı üretici tarlalarında fosfor fazlalığı oluşmaktadır. Bu nedenle toprak analizi sonucunda fosforlu gübreye ihtiyaç yok ise kompoze gübreler yerine diğer azotlu gübrelerin kullanılması gerek üretici ve gerekse ülkemiz açısından daha ekonomik ve verimli olur.

 

8.6: Organik Gübreler:

            Ekolojik tarımda organik gübrelerden yanmış çiftlik gübresi, kompost, fiğ ile yeşil gübreleme toprakta ayrışarak besin maddelerini, toprağın su tutma kabiliyetini artırır ve erozyonu azaltarak toprağın verimliliğini koruyarak sürdürülebilir tarımın yapılmasını sağlar. Dikkat edilecek en önemli konu, özellikle organik çiftlik gübresi çevreyi kirletmeden depolanmalı ve insan dışkıları ve kanalizasyon atıkları kesinlikle gübrelemede kullanılmamalıdır. Organik atıklardan ağır metaller ve nitrat sızmasının yer altı ve yer üstü sularıyla tarım alanlarını kirletmesi mutlaka önlenmelidir.

 

 

9. MÜNAVEBE (Ekim Nöbeti):

Tarım topraklarının üretim gücünün ve sağlığının korunması, ilaçlara bağımlılığın azaltılması  ve üretilen ayçiçeği bitkisinin sağlığı için ekim nöbeti uygulanmalıdır. Tarım yapılan alanlarda aynı bitkinin aynı tarlaya üst üste ekilmesi toprağın fakirleşmesine ve o bitkinin hastalıklarının artmasına neden olmaktadır. Bu nedenle ayçiçeği tarımından yüksek verim alabilmek için mutlaka ekim nöbeti planlaması yapılmalıdır.

Ekolojik ayçiçeği tarımında ekim nöbeti planlamasında dikkat edilecek esaslar:

-         Ayçiçeğinin toprakta azot depolama özelliliği olan baklagillerle ekim nöbetine girmesi,

-         Yüzeysel köklü bitkilerle ekim nöbetine girmesi (Hububat, pırasa, marul, soğan),

-         Az su tüketen hububat gibi bitkilerle ekim nöbetine girmesi,

-         Toprağı temizleyen bezelye, soya, fasulye ile ekim nöbetine girmesi,

-         Monokültür üretimden kaçınılması,

-         Münavebe planında yer alan bitkiler toprağın verimlilik özelliklerini dengelemeli,

-         Gerekirse ayçiçeği kavun, karpuz, hıyar, pancar, taze fasulye, fiğlerle karışım halinde ekilebilir.

           Ayçiçeğinin gireceği bazı münavebe modelleri şu şekilde olabilir:

            1. Model: Ayçiçeği + Buğday + Baklagil + Mısır

            2. Model: Şeker Pancarı + Ayçiçeği + Buğday + Baklagil

            3. Model: Buğday + Ayçiçeği + Kavun-karpuz + Pamuk

            4. Model  Pamuk + Buğday + Ayçiçeği + Baklagil

 

10. AYÇİÇEĞİ TARIMINDA YABANCI OT MÜCADELESİ:

            Ekolojik tarımda bitki koruma ile esaslar göz önünde bulundurulmalardır. Yabancı ot mücadelesinde mekanik, kültürel yöntemlerin yanında çevre dostu olan doğayı kirletmeyen kimyasallar kullanılabilir. Bu esaslar doğaya zarar vermeyen bir üretim sistemini sağlar. Sürdürülebilir tarımda bu ilkelerden hareket etmektedir. Söz konusu ilkeler şunlardır;

-         Ekolojik tarımın toprağı canlı bir varlık kabul etmesi ve üretimin her kademesinde toprağın korunması,

-         Sentetik kimyasallar ile, doğaya yabancı maddelerin kullanılmaması,

-         Stess koşulları, hastalık ve zararlılara dayanıklı istikrarlı çeşitlerin seçilmesi,

-         Düşük enerji kullanılması,

-         Aşırı pestisit, herbisit, gübre, hormon kullanımının bırakılması,

-         Toprak sağlığı, ekim nöbeti, dayanıklı çeşitler, uygun bitki sıklığı uygulanması,

-         18.12.1994 gün ve 22145 sayılı Resmi gazetede yayınlanan bitki koruma maddeleri listesine uyulması gerekir.

            Yabancı ot mücadelesi ayçiçeği yetişme devresinin ilk ayında çok önem taşır ve yapılması % 20-30 oranında daha fazla verim alınmasını sağlayabilir. Hızlı gelişme yeteneğine sahip yabancı otlar özellikle ilk gelişme devresinde faydalı tarla alanını kaplayarak ayçiçeği bitkisinin gelişmesini engelleyerek ve bitki besin maddelerine ortak olarak önemli oranda zarar yaparlar. Ayçiçeği bitkisi 30-40 cm boyunda olduğunda gölge yaparak diğer yabancı otların gelişmesi büyük ölçüde engellenmektedir.

            Yabancı ot mücadelesi kültürel tedbirlerle, mekanik yollarla ve kimyasal yöntemlerle yapılmaktadır.

 

10.1. Kültürel Yabancı Ot Mücadelesi:

            -  Ekimde yabancı ot tohumu bulundurmayan temiz tohumluk kullanılmalıdır.

            -  Mümkün olduğunca ekim nöbeti yapılmalıdır.

            - Rizomlarla vegetatif olarak büyüyüp gelişen ayrık gibi otların toprak işlemesi sırasında kullanılan aletlerle bir tarladan başka bir tarlaya taşınması engellenmelidir.

            - Tarla sınırlarındaki yabancı otlar ile de mücadele edilmelidir.

 

 

10.2. Mekanik Yolla Yabancı Ot  Mücadelesi:

            - Sıra aralarının, ayçiçeği bitkileri 25-30 cm olduğunda kaz ayağı gibi ara çapa   makinaları ile işlenmesi, hem yabancı ot mücadelesi yapılması açısından hem de   toprakta bulunan kapilerite denilen buharlaşma borucuklarının kırılması açısından çok  önemlidir.

            - Eğer iş gücü uygun ise makinalı ara çapasından sonra sıra üzerinde kalan otların el çapası ile temizlenmesi gerekmektedir.

 

10.3. Kimyasal Yolla Yabancı Ot Mücadelesi:

            - Ayçiçeği tarımında en ekonomik yabancı ot mücadelesi yabancı ot ilaçları ile                yapılır. Kimyasal mücadelede tarlada görülen yabancı ot türlerine göre seçilen ilaçlar kullanım  özelliklerine göre  ekim öncesi, ekim sonrası veya çıkış sonrası  uygulanabilir.

- Ayçiçeği tarımında ekim öncesi kullanılan ilaçlar toprağa diskaro veya kaz     ayağı ile 10-12 cm derinliğinde iyice karıştırılmalıdır.

            - Ekim sonrası çıkış öncesi kullanılan yabancı ot ilaçları tarla yüzeyine atılır ve   toprağa karıştırılmaz.

- Çıkış sonrası kullanılan  ilaçlarının, yabancı otların 2-4 yaprak olduğu küçük                 dönemde kullanılması çok etkili olmaktadır. Uygulamada geç kalınırsa   ayçiçeği bitkilerine zarar verebileceği gibi yabancı otlar da iyi  kontrol edilemez.

kaynak ttae.gov.tr/