Domuz ayrığı (Dactylis glomerata L.) | Ziraatçıyız Tarla Bitkileri

Taksonomi

Alem: Plantae
Sınıf: Liliopsida (tek çenekliler)
Takım: Poales
Familya: Poaceae (buğdaygiller)
Cins: Dactylis
Domuz ayrığı: D. glomerata L.
Kromozom: 2n = 28 (yaygın tetraploit form)

Domuz ayrığı çok yıllık, iri demetler oluşturan bir buğdaygildir. Salkımındaki başakçıklar dal uçlarında yoğun kümeler hâlinde toplanır; Latince glomerata (kümelenmiş) adı da buradan gelir. Yaprakları geniş ve mavimsi yeşildir.

Önemi ve tarihçesi

Domuz ayrığı Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya’nın doğal çayırlarının bitkisidir; Anadolu’da da yaygın olarak bulunur. Gölgeye dayanıklılığı nedeniyle meyve bahçelerinin altında yetişebildiği için İngilizcede “orchardgrass” (meyve bahçesi otu) olarak anılır. Ilıman bölgelerde dünyanın en önemli çok yıllık yem buğdaygillerinden biridir.

Türkiye’de domuz ayrığı yapay mera ve çayır tesislerinde, yonca ve ak üçgül gibi baklagillerle karışık olarak kullanılır. TÜİK’te ayrı bir üretim kaydı bulunmamaktadır.

Üretim değerleri

Dünyada üretim

Yem buğdaygilleri için FAO istatistiklerinde ayrı bir üretim kaydı bulunmamaktadır.

Türkiye’de üretim

TÜİK bu bitki için ayrı bir üretim kaydı tutmamaktadır. Bitki daha çok mera ıslahında ve yapay mera tesislerinde, karışımlar içinde kullanılır.

Kaynak: TÜİK, Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: Ekim 2026).

Yem değeri

Domuz ayrığı genç döneminde yapraklı ve besleyici bir ot verir, ama çiçeklenmeye yaklaştıkça kalitesi hızla düşer. Biçimden sonra hızla yeniden sürer. Buğdaygil yem bitkilerinin ham proteini genellikle baklagillerden düşük, enerji içeriği ise daha yüksektir; bu yüzden baklagillerle karışık ekim ya da karışık besleme önerilir.

Erkenilkbaharda gelişir

Gölgeye dayanıklıağaç altında yetişir

Karışımdayonca ve ak üçgülle

Biçim zamanıDomuz ayrığı diğer birçok buğdaygilden daha erken başaklanır ve olgunlaştıkça kalitesi hızla düşer. Kaliteli ot için başaklanma başlangıcında biçilmelidir.

Yetiştiricilik

Bölgeye göre değişirAşağıdaki tarih ve miktarlar araştırma enstitülerinin ve ders kaynaklarının genel önerileridir. Kendi tarlanız için toprak analizi yaptırın, il ve ilçe tarım müdürlüğüne danışın.

Kaynak notuBu bitki için ülkemize özgü ayrıntılı bir yetiştiricilik kaynağına ulaşılamamıştır. Aşağıdaki bilgiler genel yem bitkileri literatürüne dayanan özet bilgilerdir; ekim zamanı, tohum ve gübre miktarları bölgeye göre değişeceği için il ve ilçe tarım müdürlüklerine danışılmalıdır.

İklim ve toprak

Domuz ayrığı serin mevsim buğdaygilidir; gölgeye ve orta derecede kurağa dayanıklıdır, ama soğuğa dayanıklılığı kılçıksız brom ve otlak ayrığından düşüktür. Verimli, iyi drene olan topraklarda en iyi sonucu verir; su göllenmesine dayanıksızdır.

Ekim

Ekim zamanıErken ilkbahar ya da yaz sonu–erken sonbahar
Ekim derinliğiSığ; iyi hazırlanmış, bastırılmış tohum yatağı
Ekim yöntemiMibzerle sıraya; yalın ya da karışık
KarışımYonca, ak üçgül, çayır üçgülü gibi baklagillerle

Gübreleme ve bakım

Azota iyi tepki verir; yalın ekimlerde azot ilkbaharda ve biçimlerden sonra bölünerek verilir. Baklagille karışık ekimlerde azot ihtiyacı azalır.

Hasat ve kullanım

Kuru ot için ilk biçim başaklanma başlangıcında yapılır; biçimden sonra hızla yeniden sürdüğü için yılda birkaç biçim ya da otlatma mümkündür. Mera karışımlarında otlatmaya dayanıklı bir bileşendir.

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.

Kaynaklar

Penn State Extension. Perennial forages.
Baklagil Yem Bitkileri. Ders notları (ak üçgül ile karışımlar).