Fesleğen (Ocimum basilicum L.) | Ziraatçıyız Tarla Bitkileri

Taksonomi

Alem: Plantae
Sınıf: Magnoliopsida (iki çenekliler)
Takım: Lamiales
Familya: Lamiaceae (ballıbabagiller)
Cins: Ocimum
Fesleğen: O. basilicum L.

Fesleğen genellikle yarı yatık ya da dik gelişen, 20–80 cm boylanan, tek yıllık bir bitkidir; sıcak iklimlerde çok yıllık gibi davranabilir. Sapları dört köşeli ve tüylüdür, çiçekleri beyaz ya da pembedir. Mor yapraklı çeşitler daha yüksek antioksidan etkiye sahiptir. Farklı Ocimum türleri ve çeşitleri farklı uçucu yağ bileşenlerine sahiptir.

Önemi ve tarihçesi

Fesleğen Asya kökenli bir bitkidir ve Akdeniz ile Uzak Doğu mutfaklarının vazgeçilmezidir; salata, sos, pizza, sirke, çorba ve peynire lezzet katar. Dünya pazarında linalool ve metil kavikol oranı yüksek Avrupa ve Akdeniz fesleğenleri en değerli tipler kabul edilir.

TÜİK fesleğeni ancak 2025’ten beri “reyhan” adıyla kaydetmektedir; 2025’te 417 ton üretim görünmekte, bunun yaklaşık yarısı Antalya’dadır. TAGEM ve üniversitelerin geliştirdiği birkaç fesleğen çeşidi tescil edilmiştir.

Üretim değerleri

Dünyada üretim

Fesleğen için FAO istatistiklerinde ayrı bir kayıt yoktur.

Türkiye’de üretim

417ton üretim (2025)

396dekar alan (2025)

TÜİK bu bitkiyi ancak 2025’ten beri kaydettiği için uzun dönemli bir grafik verilememektedir. Üretimin en çok yapıldığı iller: Antalya, Malatya, İstanbul.

Kaynaklar: TÜİK, Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: Ekim 2026). Harita sınırları: Natural Earth.

Besin değerleri ve etken maddeler

Kurutulmuş fesleğenin 100 gramındaki değerler. Kalsiyum (2.240 mg), potasyum ve protein bakımından tıbbi-aromatik bitkiler içinde en zengin olanıdır.

233kcal enerji

23,0 gprotein

37,7 gdiyet lifi

4,1 gyağ

Mineraller (100 g)

Kalsiyum	2.240	mg
Demir	89,8	mg
Magnezyum	711	mg
Fosfor	274	mg
Potasyum	2.630	mg
Çinko	7,1	mg
Mangan	9,8	mg

Vitaminler (100 g)

C vitamini	0,80	mg
A vitamini (RAE)	37,0	µg
B6 vitamini	1,3	mg
Folat	310	µg
K vitamini	1.710	µg

Değerleri okurkenKurutulmuş baharatlar bir öğünde ancak birkaç gram kullanılır; bir çay kaşığı genellikle 1–2 g’dır. Bu yüzden 100 g için verilen değerler, günlük beslenmedeki gerçek katkıyı olduğundan çok büyük gösterir. Bu bitkilerin asıl değeri uçucu yağları ve etken maddeleridir.

Etken maddelerYaprak ve çiçekli dallarından su buharı distilasyonuyla yüzde 2’ye varan uçucu yağ elde edilir. Başlıca bileşenler linalool, metil kavikol, öjenol ve 1,8-sineoldür. Erken hasatta metil kavikol, geç hasatta linalool oranı artar. Rosmarinik asit gibi fenolik bileşikleri yüksek antioksidan etki gösterir.

Kaynak: USDA FoodData Central (SR Legacy, FDC 171317), kurutulmuş baharat.

Yetiştiricilik

Bölgeye göre değişirAşağıdaki tarih ve miktarlar araştırma enstitülerinin ve ders kaynaklarının genel önerileridir. Kendi tarlanız için toprak analizi yaptırın, il ve ilçe tarım müdürlüğüne danışın.

İklim ve toprak

Fesleğen organik maddece zengin, su tutma kapasitesi yüksek, kumlu-tınlı toprakları sever. Sıcağa dayanıklıdır; güneşli ve yağışlı iklimleri tercih eder, dona dayanıksızdır.

Üretim ve dikim

Ekim zamanıIlıman kıyı bölgelerinde sonbahar, sert kışlı yerlerde ilkbahar
Doğrudan ekimMibzerle dekara 0,5–1 kg tohum
SıklıkSıra arası 20–60 cm, bitki arası 10–30 cm
Fideyle üretimKüçük tohumlu çeşitler fideliğe ekilip ilkbaharda şaşırtılır

Gübreleme, sulama ve bakım

Çiçeklenmeyle birlikte dallar büyümeyi durdurup odunlaşır; yaprak üretimini teşvik etmek için tomurcuklu sürgünler dipten kırılır. Dekara 4–6 kg azot ve 2–4 kg fosfor uygulanır.

Hasat, kurutma ve verim

Hasat çiçeklenme başında ya da ortasında biçilerek yapılır; gecikirse gövde odunlaşır ve uçucu yağ oranı düşer. Biçilen ürün gölgede kurutulur; kurutma yöntemi ve sıcaklığı uçucu yağın bileşimini doğrudan etkiler.

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.

Kaynaklar

TÜİK. Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: Ekim 2026).
USDA. FoodData Central (erişim: Ekim 2026).
Kanca, H. Ç. Tıbbi ve Aromatik Bitki Yetiştiriciliği. Samsun Büyükşehir Belediyesi.