ziraatciyiz.net

Tarla Bitkileri / Çayır-Mera ve Yem Bitkileri / Buğdaygil Yem Bitkileri / Sudan otu

Sudan otu

Sorghum × drummondii (Steud.) Millsp. & Chase

Sorgumun yakın akrabası, sıcak yaz aylarında hızla büyüyen, çok biçimli tek yıllık bir yem bitkisi. Yeşil ot, kuru ot, silaj ve otlatma için yetiştirilir.

Taksonomi

Alem
Plantae
Sınıf
Liliopsida (tek çenekliler)
Takım
Poales
Familya
Poaceae (buğdaygiller)
Cins
Sorghum
Sudan otu
S. × drummondii (eş anlamlısı S. sudanense)
Kromozom
2n = 20

Sudan otu, tane sorgumuyla aynı kromozom sayısına sahip ve onunla kolayca melezlenen, tek yıllık bir buğdaygildir. Sorguma göre sapları daha ince, kardeşlenmesi daha fazladır; biçimden sonra hızla yeniden sürer. Bu özellikleri onu yılda birkaç kez biçilebilen ya da otlatılabilen bir yem bitkisi yapar.

Önemi ve tarihçesi

Sudan otunun anavatanı, adından da anlaşıldığı gibi Kuzeydoğu Afrika’dır. 20. yüzyılın başında ABD’ye getirilerek yaygınlaştı ve kısa sürede sıcak bölgelerin en önemli yazlık yem bitkilerinden biri oldu.

Türkiye’de sudan otu özellikle sulanan sıcak bölgelerde, hububat hasadından sonra ikinci ürün olarak yeşil ot ve silaj için yetiştirilir. TÜİK sudan otunu ancak 2024’ten beri ayrı kaydetmektedir; 2025’te yaklaşık 4 bin dekardan 14,8 bin ton ürün alınmıştır. Sorgum sayfasında da anlatılan Gözde-80, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün geliştirdiği bir sudan otu çeşididir.

Üretim değerleri

Dünyada üretim

Yem buğdaygilleri için FAO istatistiklerinde ayrı bir üretim kaydı bulunmamaktadır.

Türkiye’de üretim

14,8bin ton üretim (2025)
4,0bin dekar ekilen alan (2025)

TÜİK sudan otunu ancak 2024’ten beri ayrı kaydettiği için uzun dönemli bir grafik verilememektedir.

Kaynak: TÜİK, Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: Ekim 2026).

Yem değeri

Sudan otu, genç döneminde biçildiğinde lezzetli ve sindirilebilirliği yüksek bir yeşil yem verir; olgunlaştıkça sapları kabalaşır ve kalitesi düşer. Buğdaygil yem bitkilerinin ham proteini genellikle baklagillerden düşük, enerji içeriği ise daha yüksektir; bu yüzden baklagillerle karışık ekim ya da karışık besleme önerilir.

2–4yılda biçim sayısı
Sıcak sezonikinci ürüne uygun
HCNgenç otta prusik asit riski
Prusik asit ve nitrat uyarısıSorgumda olduğu gibi sudan otunun genç sürgünlerinde, kuraklıktan, dondan ya da biçimden sonra yeniden büyüyen otta prusik asit (HCN) oluşabilir; fazla azotlu gübrelemede nitrat birikimi de görülebilir. Genç ot otlatılmamalı, biçilip soldurulduktan sonra verilmelidir. Sudan otu, sorgum ve sorgum melezlerine göre bu bakımdan genellikle daha az risklidir, ama dikkat gerekir.

Yetiştiricilik

Bölgeye göre değişirAşağıdaki tarih ve miktarlar araştırma enstitülerinin ve ders kaynaklarının genel önerileridir. Kendi tarlanız için toprak analizi yaptırın, il ve ilçe tarım müdürlüğüne danışın.
Kaynak notuBu bitki için ülkemize özgü ayrıntılı bir yetiştiricilik kaynağına ulaşılamamıştır. Aşağıdaki bilgiler genel yem bitkileri literatürüne dayanan özet bilgilerdir; ekim zamanı, tohum ve gübre miktarları bölgeye göre değişeceği için il ve ilçe tarım müdürlüklerine danışılmalıdır.

İklim ve toprak

Sudan otu sıcağı seven bir bitkidir; soğuğa ve dona dayanıksızdır, toprak ısınmadan ekilmez. Kurağa sorgum kadar olmasa da oldukça dayanıklıdır; ancak yüksek ve çok biçimli bir verim için sulama ister. Hafif kumludan ağır killiye kadar farklı topraklarda yetişir; tuzluluğa orta derecede dayanıklıdır.

Ekim

  • Ekim zamanıToprak ısınıp don tehlikesi geçtikten sonra; sulanan alanlarda hububat hasadını izleyen ikinci ürün
  • Ekim yöntemiTahıl mibzeriyle dar sıralara ya da serpme
  • Ekim derinliğiSığ; tohum küçük olduğu için birkaç santimetre
  • KarışımYem börülcesi ya da soya gibi sıcak mevsim baklagilleriyle karışık ekilebilir

Gübreleme ve bakım

Çok biçimli bir bitki olduğu için azota iyi tepki verir; azot ekimde ve biçimlerden sonra bölünerek verilmelidir. Fazla azot ottaki nitrat riskini artıracağından miktar toprak analizine göre ayarlanmalıdır. İlk gelişme döneminde yabancı otlardan korunmalıdır.

Hasat ve kullanım

Kaliteli ot için biçim, bitkiler başaklanmaya başlamadan önce yapılır; geç biçimde sap oranı ve lif artar. Biçim yüksekliği, yeniden sürmeyi sağlayacak kadar anız bırakılarak ayarlanmalıdır. Yeşil yem, kuru ot ve silaj olarak değerlendirilir; otlatılacaksa prusik asit riski nedeniyle bitkilerin yeterince boylanması beklenmelidir.

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.

Kaynaklar

  1. TÜİK. Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: Ekim 2026).
  2. University of Minnesota Extension. Sorghum-sudangrass and teff as summer forages for livestock systems.