ziraatciyiz.net

Tarla Bitkileri / Tıbbi ve Aromatik Bitkiler / Tohumu kullanılanlar / Anason

Anason

Pimpinella anisum L.

Tatlımsı kokulu tohumları baharat ve rakı yapımında kullanılan tek yıllık bir bitki. Türkiye’de Burdur, Denizli ve Konya başlıca üretim illeridir.

Taksonomi

Alem
Plantae
Sınıf
Magnoliopsida (iki çenekliler)
Takım
Apiales
Familya
Apiaceae (maydanozgiller)
Cins
Pimpinella
Anason
P. anisum L.

Anason tek yıllık bir bitkidir. Bin tohum ağırlığı küçük meyveli tiplerde 1–1,5 g, büyük meyveli tiplerde 2,5–3 g’dır. Büyük meyveli tipler daha verimli, küçük meyveli tipler ise uçucu yağ bakımından daha zengindir. Dünya piyasasında İtalyan, İspanyol, Alman ve Rus anasonları bilinir; Türkiye’de Çeşme, Denizli ve Burdur ekotipleri vardır.

Önemi ve tarihçesi

Anason eski bir kültür bitkisidir; kökeni kesin olarak bilinmemekle birlikte Mısır, Kıbrıs, Yunanistan ve Ege adaları olduğu tahmin edilir. Solunumu kolaylaştırıcı ve ağrı dindirici olarak kullanılmıştır. Rakı başta olmak üzere bazı içkilerin yapımında kullanılır.

Türkiye uzun süre önemli bir anason ihracatçısı olmuştur. Ancak üretim gerilemektedir: TÜİK’e göre 2010’da 14 bin ton olan anason üretimi 2025’te 4,2 bin tona inmiştir.

Üretim değerleri

Dünyada baharat tohumları üretimi

2,7milyon ton dünya üretimi (2024)
2,6milyon hektar hasat alanı (2024)
104kg/da dünya ortalama verimi (2024)

Dünya üretimi, 1994–2024 (milyon ton)

012342,71994200020052010201520202024

1994'ten bu yana dünya üretimi yüzde 356 arttı; dekara verim 51 kg'dan 104 kg'a çıktı.

Kıtalara göre üretim payı

  • Asya83%
  • Amerika6%
  • Afrika6%
  • Avrupa5%
  • Okyanusya0%

En çok üreten 10 ülke (1994–2024 ortalaması, milyon ton)

  • Hindistan0,86
  • Meksika0,06
  • Suriye0,04
  • İran0,04
  • Çin0,04
  • Türkiye0,03
  • Bulgaristan0,03
  • Rusya0,03
  • Fas0,03
  • Mısır0,03

Sıralama, tek bir yılın dalgalanmasından etkilenmemesi için son 31 yılın ortalamasına göre yapılmıştır. Türkiye bu dönemin ortalamasında dünyanın 6. büyük üreticisi.

FAO, anason, yıldız anason, kişniş, kimyon, keraviye, rezene ve ardıç meyvesini tek bir kalemde toplar; bu nedenle buradaki değerler yalnızca anasonu değil, bu baharat tohumlarının toplamını gösterir.

Türkiye’de üretim

4,2bin ton üretim (2025)
64,5bin dekar alan (2025)
64kg/da ortalama verim (2025)

Türkiye üretimi, 2004–2025 (bin ton)

051015204,220042010201520202025

2025’te üretim bir önceki yıla göre yüzde 19 azaldı.

Üretimin illere göre dağılımı (2021–2025 ortalaması)

Ardahan: üretim yokArtvin: üretim yokŞırnak: üretim yokHakkari: üretim yokIğdır: üretim yokAğrı: üretim yokVan: üretim yokKırklareli: üretim yokEdirne: üretim yokKars: üretim yokMardin: üretim yokŞanlıurfa: yüzde 0,1Kilis: üretim yokGaziantep: üretim yokHatay: üretim yokİstanbul: üretim yokTekirdağ: üretim yokÇanakkale: üretim yokRize: üretim yokTrabzon: üretim yokGiresun: üretim yokOrdu: üretim yokSamsun: üretim yokSinop: üretim yokKastamonu: üretim yokBartın: üretim yokZonguldak: üretim yokDüzce: üretim yokSakarya: üretim yokKocaeli: üretim yokYalova: üretim yokBursa: yüzde 0,2Balıkesir: yüzde 0,5İzmir: yüzde 0,0Aydın: üretim yokMuğla: yüzde 2,3Antalya: yüzde 11,6Mersin: üretim yokAdana: yüzde 0,0Bolu: üretim yokAnkara: yüzde 7,9Bilecik: üretim yokEskişehir: yüzde 0,7Çankırı: üretim yokKarabük: üretim yokTokat: üretim yokSivas: yüzde 0,2Çorum: yüzde 0,1Amasya: üretim yokKütahya: üretim yokKonya: yüzde 13,6Karaman: üretim yokNiğde: üretim yokKayseri: üretim yokIsparta: üretim yokManisa: yüzde 0,1Denizli: yüzde 20,3Burdur: yüzde 28,3Aksaray: yüzde 1,1Nevşehir: üretim yokYozgat: yüzde 0,0Kırşehir: yüzde 0,0Uşak: yüzde 4,2Erzincan: üretim yokTunceli: üretim yokAfyonkarahisar: yüzde 8,8Kırıkkale: yüzde 0,2Kahramanmaraş: üretim yokMuş: üretim yokErzurum: üretim yokMalatya: üretim yokElazığ: üretim yokBitlis: üretim yokBingöl: üretim yokOsmaniye: üretim yokAdıyaman: üretim yokDiyarbakır: üretim yokBatman: üretim yokSiirt: üretim yokBayburt: üretim yokGümüşhane: üretim yok

%1’den az%1–2%2–4%4–8%8 ve üzeri

En çok üreten 10 il (Türkiye üretimindeki payı)

  • Burdur%28,3
  • Denizli%20,3
  • Konya%13,6
  • Antalya%11,6
  • Afyonkarahisar%8,8
  • Ankara%7,9
  • Uşak%4,2
  • Muğla%2,3
  • Aksaray%1,1
  • Eskişehir%0,7

İlk üç il, anason üretiminin yüzde 62’sini tek başına karşılıyor. Paylar 2021–2025 ortalamasına göre hesaplanmıştır.

Kaynaklar: FAOSTAT, Crops and livestock products; TÜİK, Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: Ekim 2026). Harita sınırları: Natural Earth.

Besin değerleri ve etken maddeler

Anason tohumunun 100 gramındaki değerler. Demir (37 mg) ve kalsiyum bakımından zengindir.

337kcal enerji
17,6 gprotein
14,6 gdiyet lifi
15,9 gyağ

Mineraller (100 g)

Kalsiyum646mg
Demir37,0mg
Magnezyum170mg
Fosfor440mg
Potasyum1.440mg
Çinko5,3mg
Mangan2,3mg

Vitaminler (100 g)

C vitamini21,0mg
A vitamini (RAE)16,0µg
B6 vitamini0,65mg
Folat10,0µg
Değerleri okurkenKurutulmuş baharatlar bir öğünde ancak birkaç gram kullanılır; bir çay kaşığı genellikle 1–2 g’dır. Bu yüzden 100 g için verilen değerler, günlük beslenmedeki gerçek katkıyı olduğundan çok büyük gösterir. Bu bitkilerin asıl değeri uçucu yağları ve etken maddeleridir.
Etken maddelerAnason meyvesi yüzde 1,5–3,5 uçucu yağ içerir. Uçucu yağın yüzde 80–90’ını oluşturan trans-anetol, anasona kendine özgü kokusunu ve tatlımsı tadını verir.

Kaynak: USDA FoodData Central (SR Legacy, FDC 171316), kurutulmuş baharat.

Yetiştiricilik

Bölgeye göre değişirAşağıdaki tarih ve miktarlar araştırma enstitülerinin ve ders kaynaklarının genel önerileridir. Kendi tarlanız için toprak analizi yaptırın, il ve ilçe tarım müdürlüğüne danışın.

İklim ve toprak

Anason sıcak, orta nemli iklimden hoşlanır; Ege, Marmara ve Güney Anadolu uygun bölgelerdir. Kireç ve besin maddelerince zengin, hafif ya da orta ağırlıktaki toprakları sever; soğuk, ağır ve nemli topraklar uygun değildir.

Üretim ve dikim

  • Ekim zamanıIlıman iklimlerde Mart–Nisan; subtropik iklimlerde kışın
  • Sıra arası25 cm; dar sıra yabancı otla mücadeleyi kolaylaştırır
  • Ekim derinliği1–3 cm
  • Tohum miktarıDekara 2–2,5 kg

Gübrelenmiş çapa bitkilerinden ve tahıllardan sonra gelir. Tohumun çimlenme gücü kısa sürede azaldığından tohumluk sık yenilenmelidir.

Tohum miktarı hesaplayıcı

Hesap: bin dane ağırlığı × m²'ye tohum × 10 ÷ (çimlenme × saflık). Anasonda bin tane ağırlığı 1–3 g’dır.

Gübreleme, sulama ve bakım

İlk çıkışı yavaş olduğu için yabancı otlara karşı çok hassastır; yetişme döneminde 2–3 çapa gerekir. Yabancı otun yoğun olduğu yerlerde serpme ekim hem kaliteyi hem verimi düşürür.

Hasat, kurutma ve verim

Hasat, ana çiçek kümesindeki meyveler kahverengileşmeye başladığında yapılır. Olgun meyveler kolayca döküldüğünden geç kalınması verim kaybına yol açar. Verim, ekolojik koşullar, yetiştirme tekniği ve çeşide göre dekara 50–100 kg arasında değişir.

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.

Kaynaklar

  1. FAO. FAOSTAT, Crops and livestock products (erişim: Ekim 2026).
  2. TÜİK. Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: Ekim 2026).
  3. USDA. FoodData Central (erişim: Ekim 2026).
  4. Tonçer, Ö. Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Yetiştiriciliği. Ders notları, Dicle Üniversitesi.