ziraatciyiz.net

Tarla Bitkileri / Çayır-Mera ve Yem Bitkileri / Buğdaygil Yem Bitkileri / İtalyan çimi

İtalyan çimi

Lolium multiflorum Lam.

Hızlı gelişen, lezzetli ve sindirilebilirliği yüksek bir yem buğdaygili. Türkiye’de üretimi son on yılda otuz kattan fazla artarak 2 milyon tonu aşmıştır.

Taksonomi

Alem
Plantae
Sınıf
Liliopsida (tek çenekliler)
Takım
Poales
Familya
Poaceae (buğdaygiller)
Cins
Lolium
İtalyan çimi
L. multiflorum Lam.
Kromozom
2n = 14 (tetraploit çeşitlerde 28)

İtalyan çimi tek ya da iki yıllık, demet oluşturan bir buğdaygildir. Başak ekseninde iki yana dizilmiş başakçıkları ve kılçıklı çiçekleriyle, çok yıllık akrabası İngiliz çiminden (L. perenne) ayrılır. Tetraploit çeşitler daha iri yapılı ve şekerce zengindir. Tek yıllık formlarına Westerwold çimi denir.

Önemi ve tarihçesi

İtalyan çimi Güney Avrupa ve Akdeniz kökenlidir; adını Kuzey İtalya’daki eski yetiştiriciliğinden alır. Bugün ılıman iklimlerde dünyanın en yaygın yem buğdaygillerinden biridir.

Türkiye’de İtalyan çimi kışlık ara ürün olarak hızla yaygınlaştı: TÜİK’e göre 2015’te 58 bin ton olan üretimi 2025’te 2,17 milyon tona ulaştı. Üretim Çanakkale, İzmir, Balıkesir ve Bursa başta olmak üzere kıyı bölgelerinde yoğunlaşır. Tüylü fiğ gibi baklagillerle karışık ekimi de yaygındır.

Üretim değerleri

Dünyada üretim

Yem buğdaygilleri için FAO istatistiklerinde ayrı bir üretim kaydı bulunmamaktadır.

Türkiye’de üretim

2,2milyon ton yeşil ot üretimi (2025)
588bin dekar ekilen alan (2025)
3.685kg/da ortalama verim (2025)

Türkiye üretimi, 2014–2025 (milyon ton)

012342,2201420202025

2025’te üretim bir önceki yıla göre yüzde 4 arttı. Üretim son on yılda hızla artmıştır; İtalyan çimi kıyı bölgelerinde kışlık ara ürün olarak yaygınlaşmaktadır.

Üretimin illere göre dağılımı (2021–2025 ortalaması)

Ardahan: üretim yokArtvin: üretim yokŞırnak: üretim yokHakkari: üretim yokIğdır: yüzde 0,0Ağrı: üretim yokVan: üretim yokKırklareli: yüzde 0,5Edirne: yüzde 0,4Kars: üretim yokMardin: üretim yokŞanlıurfa: üretim yokKilis: üretim yokGaziantep: yüzde 0,8Hatay: yüzde 0,2İstanbul: yüzde 0,1Tekirdağ: yüzde 1,6Çanakkale: yüzde 24,0Rize: üretim yokTrabzon: üretim yokGiresun: üretim yokOrdu: üretim yokSamsun: yüzde 0,6Sinop: yüzde 0,2Kastamonu: yüzde 0,0Bartın: yüzde 0,4Zonguldak: yüzde 0,0Düzce: yüzde 0,1Sakarya: yüzde 0,7Kocaeli: yüzde 0,4Yalova: üretim yokBursa: yüzde 13,8Balıkesir: yüzde 17,6İzmir: yüzde 21,5Aydın: yüzde 7,6Muğla: yüzde 4,3Antalya: yüzde 0,5Mersin: üretim yokAdana: yüzde 1,1Bolu: üretim yokAnkara: yüzde 0,1Bilecik: yüzde 0,0Eskişehir: yüzde 0,3Çankırı: yüzde 0,0Karabük: yüzde 0,0Tokat: yüzde 0,0Sivas: üretim yokÇorum: yüzde 0,0Amasya: yüzde 0,4Kütahya: yüzde 0,1Konya: yüzde 0,7Karaman: üretim yokNiğde: yüzde 0,0Kayseri: yüzde 0,0Isparta: yüzde 0,0Manisa: yüzde 0,8Denizli: yüzde 0,2Burdur: yüzde 0,2Aksaray: yüzde 0,1Nevşehir: üretim yokYozgat: yüzde 0,0Kırşehir: yüzde 0,0Uşak: yüzde 0,0Erzincan: yüzde 0,0Tunceli: üretim yokAfyonkarahisar: yüzde 0,1Kırıkkale: yüzde 0,0Kahramanmaraş: yüzde 0,0Muş: üretim yokErzurum: üretim yokMalatya: yüzde 0,1Elazığ: yüzde 0,0Bitlis: üretim yokBingöl: üretim yokOsmaniye: yüzde 0,2Adıyaman: yüzde 0,0Diyarbakır: yüzde 0,0Batman: üretim yokSiirt: üretim yokBayburt: üretim yokGümüşhane: üretim yok

%1’den az%1–2%2–4%4–8%8 ve üzeri

En çok üreten 10 il (Türkiye üretimindeki payı)

  • Çanakkale%24,0
  • İzmir%21,5
  • Balıkesir%17,6
  • Bursa%13,8
  • Aydın%7,6
  • Muğla%4,3
  • Tekirdağ%1,6
  • Adana%1,1
  • Manisa%0,8
  • Gaziantep%0,8

İlk üç il, i̇talyan çimi üretiminin yüzde 63’ünü tek başına karşılıyor. Paylar 2021–2025 ortalamasına göre hesaplanmıştır.

Kaynak: TÜİK, Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: Ekim 2026). Harita sınırları: Natural Earth.

Yem değeri

İtalyan çimi lezzetli, yapraklı ve sindirilebilirliği yüksek bir yem verir; suda çözünen şekerlerce zengin olduğu için iyi silolanır. Biçim geciktikçe kalite hızla düşer. Buğdaygil yem bitkilerinin ham proteini genellikle baklagillerden düşük, enerji içeriği ise daha yüksektir; bu yüzden baklagillerle karışık ekim ya da karışık besleme önerilir.

Başaklanma başıen uygun biçim zamanı
Çok biçimliuygun koşullarda yılda birkaç biçim
İyi silajşekerce zengin
Karışık ekimİtalyan çimi tüylü fiğ ve diğer baklagillerle karışık ekildiğinde hem protein hem de enerji bakımından daha dengeli bir kaba yem elde edilir; baklagilin yatması da önlenir.

Yetiştiricilik

Bölgeye göre değişirAşağıdaki tarih ve miktarlar araştırma enstitülerinin ve ders kaynaklarının genel önerileridir. Kendi tarlanız için toprak analizi yaptırın, il ve ilçe tarım müdürlüğüne danışın.
Kaynak notuBu bitki için ülkemize özgü ayrıntılı bir yetiştiricilik kaynağına ulaşılamamıştır. Aşağıdaki bilgiler genel yem bitkileri literatürüne dayanan özet bilgilerdir; ekim zamanı, tohum ve gübre miktarları bölgeye göre değişeceği için il ve ilçe tarım müdürlüklerine danışılmalıdır.

İklim ve toprak

İtalyan çimi serin ve nemli koşulları sever; kışı ılıman kıyı bölgelerinde sonbaharda ekilip kışın ve ilkbaharda değerlendirilir. Sıcağa ve kurağa dayanıklılığı zayıftır; yaz kuraklığında gelişmesi durur. Verimli, nemli, iyi drene olan topraklarda en iyi sonucu verir.

Ekim

  • Ekim zamanıKıyı bölgelerinde sonbahar, soğuk bölgelerde ilkbahar
  • Ekim derinliğiSığ; tohum küçüktür
  • Ekim yöntemiDar sıralara mibzerle ya da serpme; düzgün ve bastırılmış tohum yatağı
  • KarışımTüylü fiğ, Macar fiği ya da üçgüllerle

Gübreleme ve bakım

İtalyan çimi azota çok iyi tepki veren bir buğdaygildir; azot ekimde ve her biçimden sonra bölünerek verilir. Fosfor ve potasyum toprak analizine göre uygulanır.

Hasat ve kullanım

Kaliteli ot için biçim başaklanma başlangıcında yapılır. Yeşil yem, silaj, kuru ot ve otlatma olarak değerlendirilir. Kıyı bölgelerinde mısır ya da pamuk gibi yazlık ana ürünlerden önce kışlık ara ürün olarak yetiştirildiğinde, ana ürünün zamanında ekilebilmesi için erken biçilmelidir.

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.

Kaynaklar

  1. TÜİK. Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: Ekim 2026).
  2. Baklagil Yem Bitkileri. Ders notları (tüylü fiğ ile karışımlar).