Safran

Yetiştiricilik

• İklim ve toprak
• Üretim ve dikim
• Gübreleme, sulama ve bakım
• Hasat, kurutma ve verim

İklim ve toprak

Safranın iklim isteği asmaya benzer; rüzgârdan korunmuş güney yamaçlarda iyi yetişir. Yaz kuraklığına, soğanları da dona dayanıklıdır. Yetişme döneminde serin ve nemli hava gelişmeyi olumsuz etkiler; özellikle çiçeklenmede kuru ve güneşli hava ister, bu dönemdeki yağışlar kaliteyi düşürür. Çiçekleri dona çok hassastır. Kumlu, gevşek, taşsız ve iyi drene olan toprakları sever; taban suyu yüksek topraklar uygun değildir, soğanların çürümemesi için hafif eğimli tarlalar tercih edilir.

Üretim ve dikim

Safranda tohum değil, eski dikimlerin oluşturduğu yavru soğanlar kullanılır. Davutobası’nda soğanlar Haziran’ın ikinci yarısında, genellikle 21 Haziran’da sökülür, dış kahverengi kabukları temizlenir ve bir yıl önceden hazırlanmış başka bir tarlaya 20 Ağustos’tan itibaren dikilir. Tarla genellikle bir yıl nadasa bırakılır, dikime kadar pullukla birkaç kez sürülür.

• Dikim zamanıAğustos’un ikinci yarısı–Eylül
• Dikim derinliği12–15 cm, pulluk çizisine
• SıklıkSıra arası 10–20 cm, sıra üzeri 8–10 cm
• Kullanım süresiAynı tarladan 3 yıl; aynı yere 6–7 yıl sonra yeniden dikilir

Tokat’taki denemelerde iri soğanların daha çok çiçek verdiği görülmüştür; soğanlar çevre genişliğine göre küçük (4–5 cm), orta (6–7 cm) ve büyük (8–10 cm) olarak sınıflandırılır.

Gübreleme, sulama ve bakım

Çok yıllık bir bitki olduğundan özellikle ilk yıl iyi bir toprak işlemesi ve yabancı ot temizliği önemlidir; dikimde soğanların üzerine yanmış ahır gübresi serpilir. İtalya ve İspanya’da önemli zarar yapan bazı mantar hastalıklarının ülkemizde görüldüğüne dair kayıt yoktur. Ülkemizde en büyük zararı soğanları kazıp yiyen tavşanlar ile toprak kurtları yapar; soğanlara giren bir böcek larvasına karşı soğanların Mayıs sonu–Haziran başında biraz erken sökülmesi önerilmektedir.

Hasat, kurutma ve verim

Hasat çiçeklenmede, genellikle Ekim’de, bazen Kasım’ın ilk yarısında yapılır ve 15–20 gün sürer; Davutobası’nda 25 Ekim–15 Kasım arasıdır. Sabah erkenden, henüz açmamış çiçekler elle toplanır, gölgede açtırılır ve tepecikler küçük bir makasla kesilir. Tepecikle birlikte alınan dişicik borusu ne kadar kısaysa kalite o kadar yüksektir; erkek organların karışması kaliteyi düşürür. Tepecikler sertleşinceye kadar, yaklaşık 40–50 dakika kurutulur; ışıktan ve nemden korunarak cam şişe ya da tahta kutularda saklanır. Geleneksel olarak balmumu sürülmüş tepsilerde kurutma yapılması, alıcı ülkelerce tağşiş sayılmış ve ülkemizin safran ticaretindeki yerini kaybetmesinde etkili olmuştur.

Verim ilk yıl dekara yaklaşık 1 kg kuru tepeciktir; ikinci yıl 2–4 kg’a çıkar, üçüncü yıl 1–1,5 kg’a iner. 1 kg safran için yaklaşık 150–170 bin çiçek gerekir; bir kadın işçi saatte 50–60 g tepecik ayırabilir. Bu düşük verim ve yoğun emek, safranın dünyanın en pahalı baharatı olmasının başlıca nedenidir.

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.