Börülce

Yetiştiricilik

• İklim ve toprak
• Ekim nöbeti
• Toprak hazırlığı
• Ekim
• Gübreleme
• Bakım ve sulama
• Hastalık ve zararlılar
• Hasat ve depolama

İklim ve toprak

Börülce sıcak seven, soğuğa hassas bir bitkidir; iyi bir gelişme için 25–35 °C uygundur. Kurağa en dayanıklı baklagillerden biridir; tanesi için 400 mm yağış alan yerlerde yetiştirilebilir, yıllık yağışı 600 mm’nin üzerindeki yerlerde sulamaya pek gerek kalmaz. Yağışın fazla olduğu yerlerde ise hastalık ve zararlılar artar. Kısa gün bitkisidir ve gölgeye dayanıklıdır; mısır ve sorgum gibi uzun bitkilerle birlikte yetiştirilebilir.

Kumludan killiye kadar farklı topraklarda yetişir; erkenci yetiştiricilikte hafif topraklar tercih edilir. Uygun pH 5,5–6,5’tir. Tuza ve su göllenmesine dayanıksızdır; toprak iyi drene olmalı, kök bölgesi havalanmalıdır.

Ekim nöbeti

Baklagiller köklerindeki Rhizobium bakterileriyle havanın azotunu bağlar ve toprağı zenginleştirir; bu yüzden ekim nöbetinde tahıllardan önce gelmeleri en doğrusudur. Aynı tarlaya üst üste baklagil ekmek ise kök hastalıklarını ve nematodları çoğaltır. Sıcak sezonda yetiştiği için Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu’da tahıl hasadından sonra ikinci ürün olarak değerlendirilebilir. Karadeniz’de çeltik alanlarında ekim nöbetine girme potansiyeli de vardır.

Toprak hazırlığı

Toprak derin sürülmeli; kış koşulları uygunsa işleme sonbaharda ya da kış aylarında yapılabilir. İlkbaharda kültivatör ve tırmıkla tohum yatağı hazırlanır.

Ekim

• Ekim zamanıAna ürün Mayıs ortası, ikinci ürün Haziran ortası (Bornova denemeleri)
• Sıra arasıDik gelişen tiplerde 30–40, yarı dik tiplerde 50–65 cm
• Yetişme süresiOlgunlaşma ekimden 91–116 gün sonra
• VerimTane genellikle 50–350 kg/da

Bornova’da dört yıl süren denemelerde ekim geciktikçe tane veriminin dekara 117 kg’dan 33 kg’a düştüğü, bitkideki bakla sayısının belirgin şekilde azaldığı bulunmuştur. Bin dane ağırlığı yerel çeşitlerde 200–275 g arasındadır. Samsun’da yapılan denemelerde de erken ekimin geç ekime göre daha yüksek verim verdiği, sıra arası daraldıkça bitki başına tane veriminin azaldığı belirlenmiştir. Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nin 2010’da tescil ettirdiği Sırma ve Amazon, Karadeniz’e uygun kuru tane börülce çeşitleridir. Ülkemizde göbek bağı çevresindeki koyu halka nedeniyle “karnıkara” ya da “karagöz” olarak da anılır.

Gübreleme

Börülcenin fosfor isteği yüksektir; fosforlu gübreler kök yumrularının gelişimini belirgin şekilde artırır. Azot bakterileriyle iyi aşılandığında azot bakımından kendi kendine yetebilir; fakir topraklarda ekimle birlikte dekara 4–5 kg azot verilmesi önerilir. Miktarlar toprak analizine göre belirlenmelidir.

Bakım ve sulama

Kurağa dayanıklı olsa da sulamaya çok iyi karşılık verir. Sıcak ve kurak bölgelerde özellikle çiçeklenme döneminde sulama gerekir; bu bölgelerde sezon boyunca 10–12 sulama yapılabildiği bildirilmektedir. Samsun gibi yağışlı bölgelerde, aşırı kurak yıllar dışında sulamasız da dekara 130–170 kg tane alınabildiği bildirilmektedir. Kuraklık ve yüksek gece sıcaklıkları çiçek, bakla ve tane gelişimini olumsuz etkiler. Karışık ekimde sıraları dönüşümlü düzenlemek havalanmayı ve ışığın bitkilere ulaşmasını artırır.

Hastalık ve zararlılar

Kök çürüklüğü, solgunluk, yaprak yanıklığı ve yaprak lekesi, külleme, virüs hastalıkları ve nematodlar verim ve kalite kayıplarına yol açabilir. Fasulyede görülen kırmızıörümcek, yaprakbiti ve tohum böcekleri börülcede de zarar yapar.

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.

Hasat ve depolama

Kuru tane için baklaların üçte ikisi kahverengileşip olgunlaştığında hasat edilir; baklaların renginin yeşilden sarı-kahverengiye ya da mordan koyu mora dönmesi ve kuruması beklenir. Baklalar çatlamadan hasat yapılmalıdır. Taze börülce ise bakla oluşumundan 10–15 gün sonra, tohumlar süt olumundayken toplanır. Ot olarak değerlendirmede mısır ya da sorgumla karıştırıldığında iyi bir silaj olur. Ambarın sıcaklığı 10 °C’yi, bağıl nemi yüzde 55–60’ı geçmemeli; ürün depoya girmeden önce baklagil tohum böceklerine karşı önlem alınmalıdır.