Fasulye

Yetiştiricilik

• İklim ve toprak
• Ekim nöbeti
• Toprak hazırlığı
• Ekim
• Gübreleme
• Bakım ve sulama
• Hastalık ve zararlılar
• Hasat ve depolama

İklim ve toprak

Fasulye sıcak iklim bitkisidir; en iyi gelişme için ortalama sıcaklığın 16–24 °C olması istenir. En uygun çimlenme sıcaklığı 18–20 °C’dir ve dona çok hassastır; donsuz gün sayısı 105–120 gün olan bölgelerde yetiştirilebilir. 30 °C’nin üzeri çiçek dökümünü hızlandırır, 35 °C’nin üzerinde tane tutma çok azalır. Çiçeklenmede 23–25 °C’nin üzerindeki sıcaklıklar ve yağışlı hava da çiçek dökümüne yol açar. En iyi sonuç, çimlenmede sıcak, çiçeklenmede serin geçen yıllarda alınır.

En uygun topraklar iyi drene olan, organik maddece zengin, derin, kumlu-tınlı ve hafif asit topraklardır. Fasulye tuza, alkaliliğe ve bor fazlalığına çok hassastır; toprak yüzeyinde suyun birkaç saat göllenmesi bile bitkilere zarar verebilir.

Ekim nöbeti

Baklagiller köklerindeki Rhizobium bakterileriyle havanın azotunu bağlar ve toprağı zenginleştirir; bu yüzden ekim nöbetinde tahıllardan önce gelmeleri en doğrusudur. Aynı tarlaya üst üste baklagil ekmek ise kök hastalıklarını ve nematodları çoğaltır.

Toprak hazırlığı

Tahıl anızı olan ve yabancı otu fazla tarlalar sonbaharda 20–25 cm derinlikte pullukla sürülür; böylece kış yağışları toprakta daha iyi depolanır, kesekler donup çözülerek ufalanır. İlkbaharda otlar çimlenip toprak tava gelince kültivatör ve tırmıkla ikinci işleme yapılır. Tarlanın düz ve keseksiz olması hem düzgün çıkış hem de sulamada göllenmenin önlenmesi için önemlidir.

Ekim

• Ekim zamanıAkdeniz’de Şubat, Ege’de Mart, Orta Anadolu’da Nisan sonu–Mayıs başı, Doğu ve Güneydoğu’da 10–19 Mayıs
• SıklıkSıra arası 40–70 cm. m²’de bodur tiplerde 20–25, yarı sarılıcı tiplerde 10–15 bitki
• Ekim derinliğiAğır topraklarda 4–6, hafif topraklarda 6–8 cm
• Tohum miktarıKüçük tanelilerde dekara 6–7, orta tanelilerde 7–10, iri tanelilerde 10–12 kg

Toprak sıcaklığı 15 °C’nin altındayken çimlenme yavaşlar, tohumlar mantarlara ve toprak kurtlarına açık kalır; geç ekim de verimi düşürür. En çok önerilen yöntem mibzerle sıraya ekimdir. Tohumluk temiz ve hastalıksız tarladan alınmalı, çimlenme gücü yüzde 85–95 olmalıdır; uzun süre depolanmış tane tohumluk olarak kullanılmamalıdır. Eskişehir Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün Göynük-98, Akman-98, Karacaşehir-90 ve Yunus-90 gibi çeşitleri İç Anadolu’nun batısına uygundur.

Gübreleme

Kök yumruları oluşup azot bağlamaya başlayana kadar geçen süre için dekara 3–4 kg saf azot, kök gelişimi için 6–7 kg fosfor (P₂O₅) önerilir. Her ikisini birlikte veren diamonyum fosfat (DAP) uygun bir gübredir. Gübre tohumla aynı yere verilmemeli; ikinci toprak işlemeden önce tarlaya serpilip kültivatör ve tırmıkla karıştırılmalıdır; bu amaçla dekara 12–16 kg DAP önerilir. Kuru fasulyede üst gübreleme önerilmez.

Sonbaharda ya da ilkbahar sürümünden önce dekara 2–3 ton yanmış çiftlik gübresi vermek toprağın yapısını ve verimi iyileştirir. Fazla kireçli topraklarda bitki çinkoyu alamaz; bu durumda dekara yaklaşık 3 kg çinko sülfat verimi artırır. Daha önce fasulye ekilmemiş tarlalarda tohumlar uygun bakteriyle aşılanmalıdır.

Bakım ve sulama

İlk çapa bitkiler 10–15 cm olunca, ikincisi çiçeklenmeden önce yapılır. Kökler yüzeysel olduğu için çapa derin yapılmamalıdır; sulamadan sonra toprak tava gelince yapılan çapa kaymak tabakasını kırar ve kök bakterilerinin çalışmasını artırır.

Fasulye 100–120 günlük yetişme süresinde 300–450 mm suya ihtiyaç duyar ve ülkemizde yazın yetiştirildiği için sulama şarttır. Çıkıştan çiçeklenmeye kadar bir iki sulama yeterlidir; bu dönemde fazla su kök ve gövde çürüklüklerini artırır. Çiçeklenme, bakla bağlama ve tane doldurma suya en hassas dönemlerdir. Sıcak havada ve kumlu toprakta 5–10, serin havada ve ağır toprakta 10–15 gün arayla sulanır. Yaprakların açık yeşilden koyu mavi-yeşile dönmesi su eksikliğinin ilk işaretidir. Denemelerde en yüksek verim damla sulamadan, bu yoksa karık sulamadan alınmıştır.

Hastalık ve zararlılar

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.

Hasat ve depolama

En uygun hasat zamanı, baklaların çoğunun sarardığı ama kupkuru olmadığı, tanenin sertleştiği ve bakla kırılınca kolayca dışarı çıktığı dönemdir. Bitkiler elle yolunur ya da orakla biçilir, küçük yığınlarda 3–5 gün kurutulur ve sabah erken saatte toplanarak harman edilir. Erken hasat edilen fasulyede taneler kururken buruşur ve verim düşer; geç hasatta ise baklalar çatlayıp tane döker. Bitkileri sökmek yerine köklerini toprakta bırakacak şekilde biçmek, kök yumrularındaki azotun tarlada kalmasını sağlar. Kuru fasulyede tane verimi genellikle dekara 180–230 kg’dır. Ürün yüzde 14 neme kadar kurutulur, selektörden geçirilir ve sık dokunmuş çuvallarda saklanır. Ambarın sıcaklığı 10 °C’yi, bağıl nemi yüzde 55–60’ı geçmemeli; ürün depoya girmeden önce baklagil tohum böceklerine karşı önlem alınmalıdır.