Nohut

Yetiştiricilik

• İklim ve toprak
• Ekim nöbeti
• Toprak hazırlığı
• Ekim
• Gübreleme
• Bakım ve sulama
• Hastalık ve zararlılar
• Hasat ve depolama

İklim ve toprak

Nohut tohumu 15–30 °C’de çimlenir, en uygun sıcaklık 20 °C’dir. Bazı çeşitlerin 5 cm kar altında −29 °C’ye, kar örtüsü olmadan −13 °C’ye dayandığı bildirilmiştir. İlk gelişmede gece 21–24, gündüz 29–32 °C; çiçeklenme döneminde gece 18–21, gündüz 26–29 °C uygundur.

Toprak bakımından fazla seçici değildir, ancak su tutan ya da çok kumlu topraklar uygun değildir. Diğer yemeklik baklagillerden tuzluluğa daha dayanıklıdır. Toprak pH’sının 6–9 olması iyidir. Kireçli topraklarda taneler sertleşir; alınabilir kalsiyumun fazla olması pişme kalitesini düşürür.

Ekim nöbeti

Baklagiller köklerindeki Rhizobium bakterileriyle havanın azotunu bağlar ve toprağı zenginleştirir; bu yüzden ekim nöbetinde tahıllardan önce gelmeleri en doğrusudur. Aynı tarlaya üst üste baklagil ekmek ise kök hastalıklarını ve nematodları çoğaltır. Nohut, kuru tarım alanlarında buğday–nohut nöbetiyle nadasın yerini alabilen başlıca baklagildir. Antraknoz için en az 2–3 yıllık ekim nöbeti önerilir.

Toprak hazırlığı

Nohut çok ince bir tohum yatağı istemez ama derin sürülmüş toprağı sever. Kışlık tahıl hasadından sonra, sonbahar yağmurlarından önce soklu pullukla 15–20 cm sürülüp ilkbahara kadar beklenir. Toprak tava gelir gelmez, genellikle Mart’ın ilk haftasında kültivatör ya da diskaro ve tırmıkla 10–15 cm işlenir. Suyun kısıtlı olduğu yerlerde ilkbahar işlemesinde gereksiz su kaybına yol açılmamalıdır.

Ekim

• Ekim zamanıBölgeye göre Şubat ortası–Nisan; ilkbahar son donlarından 7–10 gün önce
• SıklıkOrta Anadolu’da dekara 8–10 kg tohum, yani m²’ye 15–25 tohum
• Sıra arasıMakineli çapada 45, elle çapada 30–35 cm
• Ekim derinliği5–6 cm; 10 cm’ye inerse çiçeklenme gecikir

Ülkemizde serpme ekim yaygın olsa da en iyi yöntem mibzerle sıraya ekimdir. İyi dallanan koçbaşı nohutlarda serpme ekimde dekara 10–12, mibzerle 8–10 kg tohum önerilir. Antraknoza dayanıklı çeşitler sayesinde Orta Anadolu’da ilkbaharda tarlaya girilebilen ilk günlerde ekim yapılması, kışı ılıman yerlerde ise daha erken ekim verimi artırır. İlk kez nohut ekilecek tarlalarda tohumun nohut bakterisiyle aşılanması gerekir.

Gübreleme

Kök yumruları azot bağlamaya başlayana kadar ekim öncesi dekara 2–4 kg saf azot, kök gelişimini ve olgunlaşmayı hızlandırmak için 6–8 kg fosfor (P₂O₅) önerilir. Diamonyum fosfat (DAP) her iki besini birlikte sağlar.

Bakım ve sulama

Geç ilkbahar ekiminde yabancı ot genellikle sorun olmaz, ama erken ekimde ve yağışlı yıllarda mutlaka mücadele edilmelidir; küçük tarlalarda bir kez elle ot temizliği yeterlidir. Nohut ülkemizde çoğunlukla kuruda yetiştirilir, ancak kurak yıllarda sulama ürünün güvencesidir. Konya ovasında üç sulamayla verimin önemli ölçüde arttığı bulunmuştur: çiçeklenme başında, bakla bağlama başında ve tane dolumunda. Tek su verilebiliyorsa çiçeklenme başlangıcı seçilmelidir.

Hastalık ve zararlılar

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.

Hasat ve depolama

Nohut çeşide ve iklime göre ekimden 95–120 gün sonra olgunlaşır; yapraklar kırmızımsı kahverengine döndüğünde bitkiler sökülür, tarlada birkaç gün kurutulup nohut harman makineleriyle harmanlanır. Nohutta dane dökme sorunu yoktur. Araştırma kuruluşlarının geliştirdiği uzun boylu çeşitler biçerdöverle rahatça hasat edilebilir. Depolanacak nohudun nemi yüzde 13,5’i geçmemelidir; iyi depolanmayan nohutta yüzde 25’e varan ağırlık kaybı olabilir. Ambarın sıcaklığı 10 °C’yi, bağıl nemi yüzde 55–60’ı geçmemeli; ürün depoya girmeden önce baklagil tohum böceklerine karşı önlem alınmalıdır.