Mercimek

Yetiştiricilik

• İklim ve toprak
• Ekim nöbeti
• Toprak hazırlığı
• Ekim
• Gübreleme
• Bakım ve sulama
• Hastalık ve zararlılar
• Hasat ve depolama

İklim ve toprak

Mercimek, düşük sıcaklıklara dayanıklılıkta yemeklik tane baklagillerin başında gelir; bu yüzden yetiştirildiği bölgelerde kışlık ekim önerilir. Tohum en az 15 °C’de çimlenir, en uygun çimlenme sıcaklığı 18–25 °C’dir ve bu sıcaklıkta fide 5–6 günde çıkar. Gelişme için en uygun günlük ortalama sıcaklık 24 °C’dir; sürekli donlar ve 27 °C’nin üzerindeki sıcaklıklar verimi düşürür.

Kumludan ağır killiye kadar çok farklı topraklarda yetişir; en iyi verim sıcak, iyi havalanan, kumlu-tınlı ve kireçli topraklarda alınır. pH 5,5–6,5 olan hafif asit topraklar uygundur; pH 9’u geçerse kök yumruları geç oluşur ve verim düşer.

Ekim nöbeti

Baklagiller köklerindeki Rhizobium bakterileriyle havanın azotunu bağlar ve toprağı zenginleştirir; bu yüzden ekim nöbetinde tahıllardan önce gelmeleri en doğrusudur. Aynı tarlaya üst üste baklagil ekmek ise kök hastalıklarını ve nematodları çoğaltır. Güneydoğu Anadolu’da mercimek–buğday ya da mercimek–arpa nöbeti yaygındır; mercimek nadasın yerini alarak tarlayı her yıl ürün verir hâle getirir.

Toprak hazırlığı

İki yol izlenir. Birincisinde tahıl hasadından hemen sonra toprak gölge tavındayken 15–20 cm sürülür, sonbaharda ilk yağmurlarla otlar çimlenince kültivatör ve tapanla ikinci işleme yapılır. İkincisinde anız sonbahara kadar bekletilir, ilk yağmurlardan sonra toprak tavdayken 15–20 cm pullukla sürülür ve ardından tohum yatağı hazırlanır.

Ekim

• Ekim zamanıKışlık: Güneydoğu’da Kasım, Orta Anadolu ve geçit bölgelerinde Ekim. Yazlık: Şubat sonu–Mart başı
• Sıra arası15–20 cm; yağışı 350 mm’nin altındaki yerlerde 30 cm
• Ekim derinliği4–5 cm
• Tohum miktarıYeşil (sultani) mercimekte kışlık 14–15, yazlık 10–12 kg/da; küçük tanelide kışlık 8–10, yazlık 7–8 kg/da

Eğimli alanlarda hâlâ serpme ekim yapılsa da en iyi yöntem tahıl mibzeriyle sıraya ekimdir; serpmede tohum en az 2 kg artırılır. Orta Anadolu ve geçit bölgelerinde kış zararı ihtimaline karşı kışlık ekimde tohum 1–2 kg fazla tutulur. Ekimdeki gecikme verim kaybına yol açar.

Gübreleme

Mercimek azotunu büyük ölçüde kök bakterilerinden sağladığından çok azot istemez. İlk gelişme döneminin ihtiyacı için dekara 12–14 kg DAP gübresi yeterlidir.

Bakım ve sulama

Özellikle kışlık mercimekte verimi en çok düşüren etken yabancı otlardır; temizlenmeyen tarlada hem verim hem de mercimekte tane kadar değerli olan samanın kalitesi düşer, hasat da zorlaşır. Küçük tarlalarda yetiştirme süresince iki kez elle ot yolmak en iyi sonucu verir. Güneydoğu’nun büyük tarlalarında ilk sürümün derin, ikinci sürümün otlar çimlendikten sonra yapılması sorunu büyük ölçüde azaltır. Ekim öncesi uygulanan bazı ilaçlar çimlenmeyi de baskılayabildiği için dikkatli kullanılmalıdır. Mercimek genellikle sulanmadan yetiştirilir.

Hastalık ve zararlılar

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.

Hasat ve depolama

En uygun hasat zamanı bitkilerin sararmaya başladığı ama tamamen kurumadığı dönemdir. Elle sökülen bitkiler 5–6 gün tarlada kurutulup harmanlanır; tırpan ve biçme makinesiyle de bu dönemde hasat edilir. Biçerdöverle hasatta mercimeğin kuruması beklenir, ama gecikilirse baklalar çatlar ve dökülür; en uygun zaman günün erken saatleridir. Tarla yüzeyinin düz ve taşsız olması makineli hasadı kolaylaştırır. Depolanacak mercimeğin nemi yüzde 13,5’i geçmemelidir. Ambarın sıcaklığı 10 °C’yi, bağıl nemi yüzde 55–60’ı geçmemeli; ürün depoya girmeden önce baklagil tohum böceklerine karşı önlem alınmalıdır.