Yulaf

Yetiştiricilik

• İklim ve toprak
• Ekim nöbeti
• Toprak hazırlığı
• Ekim
• Gübreleme
• Sulama
• Yabancı otlar
• Hastalık ve zararlılar
• Hasat ve depolama
• Yem amaçlı yetiştirme

İklim ve toprak

Yulaf, serin iklim tahılları içinde iklim isteği en fazla olanıdır. Başaklanmaya kadar 15 °C’yi aşmayan serin ve nemli bir hava ister; yıllık yağışı 700–800 mm olan yöreler en uygunudur. Bir gram kuru madde için 600 gramdan fazla su tükettiği için kökleri tahıllar içinde en derine iner.

Kurağa olduğu gibi soğuğa da dayanıksızdır: en düşük sıcaklığın −15 °C’ye indiği yerlerde kışlık ekim güvenli değildir, bazı çeşitler −10 °C’ye yakın sıcaklıkta birkaç saatte ölür. Bu nedenle kışlık ekim daha çok ılıman bölgelerde yapılır; kışı atlatabildiği yerlerde kışlık yulaf, yazlığa göre yüzde 30–40 daha fazla ürün verir.

Toprak seçiciliği çavdardan sonra en az olan tahıldır. Yeterli nemi olan fakir topraklarda bile yetişir, toprak tepkimesine pek duyarlı değildir ve tuzluluğa arpadan daha dayanıklıdır. Bataklıktan kazanılan alanlarda ilk ekilen bitkilerdendir.

Ekim nöbeti

Güçlü kökleri topraktaki suyu ve besini iyi kullandığı için yulafın tahıl anızına ya da üst üste ekilmesi doğru değildir; özellikle kurak bölgelerde verimi düşürür. Baklagillerden, gübrelenmiş çapa bitkilerinden ve çok yıllık baklagil yem bitkilerinden sonra yüksek verim verir. Yonca ve üçgül ekimlerinde koruyucu bitki olarak, fiğ ve yem bezelyesiyle karışık olarak da ekilir.

Toprak hazırlığı

Hazırlık önbitkiye bağlıdır. Çapa bitkisinden sonra diskaro gibi aletlerle yüzlek bir tohum yatağı yeterlidir. Ağır ve otlu taban topraklar derin ve devrilerek sürülür; bu, ilk gelişmesi yavaş olan yulaf için yabancı otla mücadele de sağlar. Erken yazlık ekim yapılacak tarla kıştan önce derin sürülüp kesekli bırakılarak toprakta su birikmesi sağlanır. Kuru tarım alanlarında nemi kaçırmayan kazayağı tipi aletler kullanılır.

Ekim

• Kışlık ekimEkim–Aralık; en uygunu Ekim. Bitkiler kışa 3–4 yapraklı girmeli
• Yazlık ekimŞubat–Nisan, olabildiğince erken; günlük ortalama sıcaklık 10 °C’ye ulaşmadan
• Tohum sıklığım²’ye 450–500 tohum; bin dane ağırlığı düşükse 600’e kadar
• Tohum miktarıDekara 15–18 kg; yeşil ot ve silaj için yüzde 20 fazla

Tohumluğun bin dane ağırlığı 30 gramın, hektolitre ağırlığı 45 kg’ın altında olmamalı; küçük taneler kalburlanarak ayıklanmalıdır. Kalın kavuz suyu geç aldığından kuru bölgelerde ekim biraz derin yapılır, ama çok derine düşen tohumun çıkışı zorlaşır. Bazı çeşitlerde hasattan sonra belirli süre çimlenmeyen tohum durgunluğu görülür.

Gübreleme

Yulaf azotlu gübreye iyi tepki verir, ancak fazla azot kardeşlenmeyi artırıp olumu geciktirir, bitkiyi yatırır ve hastalığa açık hâle getirir; olgunlaşma da düzensizleşir. Kaynaklarda yulafın azot ihtiyacı genellikle dekara 4 kg saf azot civarında verilir; ancak öneriler fakir topraktan verimli ve yağışlı bölgelere kadar geniş bir aralıkta değiştiği için miktar mutlaka toprak analizine göre belirlenmelidir. Azotun en az yarısı, alımın hızlandığı ilkbaharda verilir. Yem ve silaj amaçlı ekimde azot ekimle birlikte verilir.

Ekimde dekara 4–5 kg fosfor (P₂O₅) genellikle yeterlidir; önbitkiye bol fosfor verilmişse yulaf kalan fosfordan iyi yararlanır. Çiftlik gübresi toprağın su tutma ve havalanmasını iyileştirdiği için yulafta belirgin verim artışı sağlar.

Sulama

Yulaf çok su tüketen bir tahıl olduğundan, özellikle generatif dönemde su eksikliği verimi ciddi şekilde düşürür. Kurak ve sıcak bölgelerde kuraklık başlamadan olgunlaşabilmesi için erken ekilmelidir.

Yabancı otlar

İlk gelişmesi yavaş olduğu için yulaf tarlasında yabancı ot sorunu sık görülür. Geniş yapraklı otlara karşı ilaçlama yulaf yaklaşık 15 cm boylandığında yapılır.

Hastalık ve zararlılar

Çeşit seçiminde ağır pas salgınlarına yakalanmayan, bölgenin iklimine uygun çeşitler tercih edilmelidir. Tahıllarda görülen ekin kambur böceği ve ekin bambulu yulafta da zarar yapar. Kışlık ekilen yulaf, yazlığa göre hastalık ve zararlılardan daha az etkilenir.

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.

Hasat ve depolama

Yulafta aynı salkımdaki, hatta aynı başakçıktaki tanelerin bile olum zamanı farklıdır; üst taneler sararırken alttakiler yeşil kalır. Bu yüzden hasat zamanı özenle seçilmelidir. Orakla ya da biçme makinesiyle hasat, ana saptaki taneler sarı olum ile tam olum arasındayken yapılır ve saplar 3–5 gün kurutulduktan sonra harmanlanır. Biçerdöverle hasatta birinci ve ikinci sapın tam oluma gelmesi beklenir. Kurutulmadan depolanan yulaf kolayca kızışır.

Yem amaçlı yetiştirme

Türkiye’de yulaf ekim alanının büyük kısmı yeşil ot içindir. Yeşil ot hasadı bitkilerin yarısı salkım çıkardığında, silaj hasadı salkım çıkışından 10–15 gün sonra, kuru madde yüzde 27–30’a ulaştığında, kuru ot hasadı ise sarı olumdan biraz önce yapılır. Sulanan alanlarda yeşil ot hasadından sonra aynı yıl ikinci ürün olarak mısır ekilebilir.