Bezelye

Yetiştiricilik

• İklim ve toprak
• Ekim nöbeti
• Toprak hazırlığı
• Ekim
• Gübreleme
• Bakım ve sulama
• Hastalık ve zararlılar
• Hasat ve depolama

İklim ve toprak

Bezelye serin iklim bitkisidir. Tohum 2–4 °C’de çimlenmeye başlar; çimlenmeden çiçeklenmeye kadar günlük ortalama 15–18 °C, çiçeklenmeden olgunluğa 18–21 °C uygundur. İlk gelişmede −5 °C’ye, bazı çeşitler −8 °C’ye kadar dayanır. Yüksek sıcaklığa en hassas olduğu dönem çiçeklenmeden sonraki beş gündür; bu sırada 30 °C’nin üzerindeki sıcaklıklar verimi büyük ölçüde düşürür. Kurağa dayanıksızdır, yetişme boyunca düzenli su ister; yıllık yağışı 800–1.000 mm olan yerlerde en iyi sonucu verir.

Hafif kumlu-tınlıdan ağır killiye kadar farklı topraklarda yetişir; en iyisi serin, nemli, iyi drene olan orta ağırlıkta topraklardır. Uygun pH 6,5–7,2’dir. İri taneli kuru bezelye çeşitleri daha iyi toprak isterken küçük taneliler daha az seçicidir.

Ekim nöbeti

Baklagiller köklerindeki Rhizobium bakterileriyle havanın azotunu bağlar ve toprağı zenginleştirir; bu yüzden ekim nöbetinde tahıllardan önce gelmeleri en doğrusudur. Aynı tarlaya üst üste baklagil ekmek ise kök hastalıklarını ve nematodları çoğaltır. Bakteri aşılamasıyla bezelyenin toprağa dekara 9 kg’a kadar saf azot bağladığı bildirilmektedir. Tahıllar için çok iyi bir önbitkidir.

Toprak hazırlığı

Tahıldan sonra ekilecekse sapların sökülmesi için sonbaharda 10–15 cm derinlikte işleme yapılır; ikileme ve sonraki işlemeler daha yüzlek olmalıdır. Sonbaharda yapılan işleme ilkbaharda erken ekime imkân verir. İyi bir çimlenme için keseksiz bir tohum yatağı gerekir.

Ekim

• Ekim zamanıEge ve Akdeniz kıyısında kışlık (Ekim–Aralık); Orta Anadolu ve geçit bölgelerinde yazlık (Şubat–Mart). Günlük ortalama sıcaklık 3,5–9 °C iken
• SıklıkKısa boylu, dik çeşitlerde sıra arası 20–30, sıra üzeri 8–10 cm; m²’ye 50–60 bitki
• Ekim derinliği5–7,5 cm; ağır toprakta daha sığ, hafif toprakta daha derin
• Tohum miktarıDekara 10–12 kg; tane iriliğine göre değişir

Ekim zamanının verime etkisi büyüktür. Ödemiş’te üç yıl süren bir denemede kışlık ekimler arasında en yüksek tane verimi 22 Kasım ekiminden alınmıştır. Ankara’da yazlık ekimde ise Mart sonu ve Nisan başı ekimleri en yüksek verimi verirken 22 Nisan ekimi en düşük verimi vermiştir. Konya’da yapılan bir çalışmada da ekim geciktikçe tane veriminin dekara 523 kg’dan 150 kg’a düştüğü bildirilmektedir. Yatık ve sarılıcı formlarda sıra arası ve sıra üzeri daha geniş tutulur. Ülkemizde tescilli bir kuru bezelye çeşidi Marmara’dır.

Gübreleme

Çimlenmeden kök yumruları oluşana kadar geçen 2–3 haftalık dönemde azot ihtiyacı fazladır; bunun için dekara 1–2 kg azot ve 4–6 kg fosfor (P₂O₅) verilir. Fosforla birlikte yeterli potasyum, kök yumrularının sayısını ve azot bağlama gücünü artırır. pH’sı düşük topraklarda kireçleme iyi sonuç verir.

• Fosfor eksikliği: Bitki küçük ve zayıf kalır, yapraklar sönük ve donuktur, yaşlı yapraklar erken ölür.
• Potasyum eksikliği: Boğum araları kısalır, bitki bodur kalır, yaşlı yaprakların kenarları yanar.
• Kalsiyum eksikliği: Genç gövde ve yapraklar solar, bitki boynunu büküp çöker.

Bakım ve sulama

Bitkiler 5–6 cm boydayken yapılan çapa yabancı otları temizler, toprağı havalandırır ve kaymak tabakasını kırar. Sulama ihtiyacı kurak yörelerde ve yıllarda artar; sulama genellikle çıkıştan çiçeklenmeye kadar olan dönemde yapılır ve bu dönemde iki, en fazla üç sulama verimi artırır.

Hastalık ve zararlılar

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.

Hasat ve depolama

Kuru tane için hasat, bitkinin alt kısmındaki baklaların çoğu olgunlaşıp sarardığında ama çatlayıp tane dökmeden önce yapılır; makineli hasatta baklaların çatlama sınırına kadar beklenir. Biçilen ya da yolunan bitkiler birkaç gün kurutulduktan sonra, baklalar kolayca açılabilecek kadar nemliyken harmanlanır; böylece harmanda tanelerin zedelenmesi en aza iner. Harmandan kalan sap ve bakla kabukları hayvan yemi olarak değerlendirilir. Ambarın sıcaklığı 10 °C’yi, bağıl nemi yüzde 55–60’ı geçmemeli; ürün depoya girmeden önce baklagil tohum böceklerine karşı önlem alınmalıdır.