Mısır

Yetiştiricilik

• İklim ve toprak
• Ekim nöbeti
• Toprak hazırlığı
• Ekim
• Bakım
• Gübreleme
• Sulama
• Yabancı otlar
• Hastalık ve zararlılar
• Hasat ve depolama
• Silajlık mısır

İklim ve toprak

Mısır sıcak iklim tahılıdır. Tohum 10 °C’nin üzerinde çimlenmeye başlar; 10 cm derinlikte toprak sıcaklığı 16–18 °C olduğunda çıkış hızlı ve düzenli olur. Gece ortalamasının 13 °C’nin altına indiği yerlerde mısır yetiştirmek zordur. 35 °C’nin üzerindeki sıcaklıklar verimi düşürür; 38 °C’de bitki sulansa bile terlemeyle kaybettiği suyu karşılayamaz. Tozlanma döneminde yüksek sıcaklıkla düşük nem bir araya gelirse tane bağlama bozulur ve koçanlarda boşluklar oluşur.

Mısır gölgeye çok duyarlıdır; döllenmeden sonraki günlerde uzun süren bulutluluk ya da aşırı sık ekim taneleri tam doldurmaz. En uygun topraklar derin, sıcak, tınlı, drenajı iyi ve organik maddece zengin topraklardır; pH 6–7 idealdir. Çimlenmede tuza dayanıklıdır, ancak sonraki dönemlerde tuzlu toprağa ve tuzlu suya hassastır. Taban suyu yüksek, drenajı kötü tarlaları sevmez.

Ekim nöbeti

Derin kök yapısı nedeniyle ekim nöbetine girmesi gereken bir bitkidir; aynı tarlaya üst üste mısır ekmekten kaçınılmalıdır. Sulanan alanlarda buğday ya da arpa hasadından sonra Haziran’da ikinci ürün olarak ekilebilir; böylece hayvancılık işletmeleri için aynı yıl içinde bol ve ucuz yem elde edilir.

Toprak hazırlığı

Ana ürün mısırda hazırlık sonbaharda başlar: önbitki artıkları sığ bir işlemeyle toprağa karıştırılır, ardından tarla 18–25 cm derinlikte sürülür. İlkbaharda pullukla işleme yapılmaz, çünkü toprak tavını kaybeder; tava gelen tarla kültivatör ve tırmıkla 10–15 cm’de işlenerek nemli bir tohum yatağı hazırlanır.

İkinci ürün mısırda önbitki mümkün olduğunca alçaktan biçilir, saplar hemen tarladan kaldırılır, tarla sulanıp tava gelince diskaro ve yaylı tırmıkla ya da birbirine dik geçişlerle goble diskle hazırlanır.

Ekim

• Ekim zamanı10 cm derinlikte toprak 12–13 °C olunca. Çukurova’da Nisan başı, İç ve Doğu Anadolu’da Mayıs; ikinci ürün Haziran
• Tane mısırda sıklıkSıra arası 70 cm, sıra üzeri 20–22 cm; dekarda 6.500–7.500 bitki
• Ekim derinliğiGenellikle 5–8 cm; yüzey kuru ve sıcaksa daha derin
• Tohum miktarıPnömatik mibzerle dekara 2–2,5 kg

Çeşit seçiminde verim, olgunlaşma süresi, yatmaya ve hastalıklara dayanıklılık ile ekim amacı (tane ya da silaj) birlikte düşünülmelidir. Türkiye’de ekilen mısırın neredeyse tamamı tek melez hibritlerdir; bölgeye göre orta, orta-geç ve geç olum grubundaki (FAO 550–750) çeşitler tercih edilir. Serpme ekimde dekara 10–11 kg tohum gerekir ve önerilmez.

Bakım

• Seyreltme: Ekim sık olduysa ya da aynı yerden birden fazla bitki çıktıysa, çıkıştan 10–15 gün sonra, 4–5 yapraklı dönemde yapılır.
• Çapa: İlki bitkiler 12–15 cm, ikincisi 30–35 cm boydayken yapılır. Kaymak tabakasını kırar, otları temizler, kök bölgesini havalandırır. Yabancı ota karşı ilaçlama yapıldıysa bir çapa yeterlidir.
• Boğaz doldurma: Bitki 40–50 cm boya ulaştığında (8–10 yaprak), ikinci azot uygulamasıyla birlikte yapılır. Destek köklerin toprağa girmesini sağlar, besin alımını artırır ve yatmayı önler; mutlaka yapılmalıdır.

Gübreleme

Gübre miktarı toprak analizine ve hedeflenen verime göre belirlenir. Mısır her 100 kg tane için topraktan yaklaşık 2–2,5 kg azot, 1 kg fosfor ve 1,5 kg potasyum kaldırır. Kaynaklarda sulu koşullar için dekara 16–24 kg saf azot, 7–9 kg fosfor (P₂O₅) önerilir; kuru koşullarda azot 8–10 kg’a iner.

• Fosfor: Tamamı ekimde ya da ekimden hemen önce verilir.
• Azot: Yarısı ekimde, kalanı ikiye bölünerek bitki 15–20 cm ve 40–50 cm boydayken sıra arasına verilir. Damla sulamada üst gübre suyla parça parça uygulanabilir. Tepe püskülü çıkmadan önceki azot uygulaması verimi belirgin şekilde artırır.
• Potasyum: Türkiye toprakları genellikle potasyumca zengindir; analiz önermedikçe verilmez.
• Çinko: pH’sı yüksek topraklarda çinko eksikliği sık görülür; gerekirse taban gübresiyle ya da yapraktan verilir.

Sonbaharda dekara 1,5–2 ton çiftlik gübresi toprağın su tutmasını ve havalanmasını iyileştirir, kaymak tabakasını azaltır.

Sulama

Mısır iyi bir verim için yetişme dönemi boyunca yaklaşık 500 mm su ister. Günlük su tüketimi ilk gelişmede 4–5 mm iken döllenme döneminde 9 mm’ye, sıcak ve kuru havada 10 mm’ye çıkar. Dört kritik sulama dönemi vardır:

1. Çıkış ve ilk gelişmeToprak tavında değilse ekimden önce sulanır; ilk ara çapadan sonra da su verilir.
2. Sapa kalkmaBitki 40–50 cm iken; hızlı büyümeyi ve koçan taslağının oluşumunu destekler.
3. Tepe püskülü öncesi ve çiçeklenmeSu ihtiyacının en yüksek olduğu dönemdir; bu dönemde 1–2 günlük solgunluk bile verimi yaklaşık yüzde 20 düşürebilir.
4. Süt olum ve tane dolumuTane dolum süresini uzatır, taneleri iriltir.

Boğaz doldurmadan sonra karık sulama mısır için en uygun yöntemlerden biridir; karık boyu toprak ve eğime göre en fazla 100–150 m tutulmalıdır. Çiçeklenme döneminde yağmurlama tozlanmayı bozar. Bitkinin 60–80 cm’lik etkili kök bölgesi suyla doyurulmalı, aşırı sulamadan kaçınılmalıdır.

Yabancı otlar

Mısır ilk ayında yavaş geliştiği için zamanında yapılan ot mücadelesi verimi yüzde 20–30 artırır. Başlıca yabancı otlar kanyaş, darıcan, sirken, semizotu, köpek üzümü, tarla sarmaşığı, domuz pıtrağı ve köygöçürendir. Mücadele kültürel önlemler, ara çapa ve gerektiğinde ilaçlamayla birlikte yürütülür. İlaçlama ekim öncesinde, ekimden sonraki ilk birkaç gün içinde çıkış öncesinde ya da mısır 20–30 cm, otlar genç dönemdeyken çıkış sonrasında yapılabilir.

Hastalık ve zararlılar

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır. Mücadeleye karar vermeden önce etmenin doğru teşhis edilmesi ve zararın ekonomik eşiği aşıp aşmadığının değerlendirilmesi gerekir.

Hasat ve depolama

Fizyolojik olumda tanenin koçana bağlandığı yerde koyu bir tabaka (siyah nokta) oluşur; bu sırada tane nemi yüzde 35 civarındadır ve taneye madde taşınması durur. Biçerdöverle tane hasadı için nemin yüzde 25 civarına inmesi beklenir. Erken hasat sap çürüklüğü, yatma ve sonbahar yağışı riskini azaltır ama kurutma masrafını artırır; geç hasat ise kayıpları büyütür.

Uzun süre saklanacak mısır yüzde 13–14 neme kadar kurutulmalıdır. Kurutma koçanla sergenlerde, güneşte ya da kurutucularda yapılır; gıda sanayisine gidecek ürün 60 °C’nin üzerinde kurutulmamalıdır. Depo kuru, serin ve zararlılara karşı korunaklı olmalıdır.

Silajlık mısır

Silajlık mısır Türkiye’nin kaba yem açığını kapatmada en önemli bitkilerden biridir. Silaj için dik yapraklı çeşitlerde sıra arası 70 cm, sıra üzeri 15–18 cm tutulur. Hasat, süt olumunun sonunda yapraklar henüz yeşilken yapılır; bitki toprak yüzeyinden kesilip parçalanarak silolanır. Hasat gecikirse protein oranı düşer, selüloz oranı artar. TÜİK verilerine göre ülkemizde silajlık mısırdan dekara ortalama 5,4 ton ürün alınmaktadır.