Patates

Yetiştiricilik

• İklim ve toprak
• Ekim nöbeti
• Toprak hazırlığı
• Ekim
• Gübreleme
• Bakım
• Sulama
• Hastalık ve zararlılar
• Hasat ve kalite
• Tohumluk ve depolama

İklim ve toprak

Patates ılıman ve serin iklim bitkisidir. Kısa süreli çeşitler 1.600 °C, uzun süreli çeşitler 3.000 °C toplam sıcaklık ister; gelişme döneminde 300–450 mm yağış gerekir. −1 ile −1,5 °C’de zarar görür. Yumruların sürgün verebilmesi için toprak sıcaklığı en az 8 °C olmalıdır. Yumru bağlama ve gelişmesi için en uygun sıcaklık 18 °C’dir; 29–30 °C’nin üzerinde fotosentez yavaşlar. Uzun gün çiçeklenmeyi, kısa gün yumru verimini artırır.

Derin, süzek, gevşek ve hafif yapılı; kumlu-tınlı, tınlı-kumlu ya da hafif killi, alüviyal, humusça zengin, su tutma kapasitesi yüksek, kolay ısınan ve havalanan topraklar idealdir.

Ekim nöbeti

Patates bir çapa bitkisidir ve kendinden sonra temiz, iyi işlenmiş bir tarla bırakır. Hastalık ve zararlısı çok olduğu için üst üste dikilmemeli; hastalık görülen tarlalara en erken üç yıl sonra yeniden dikilmelidir. Ülkemizde çoğunlukla tahıllardan sonra ekilir; baklagillerden sonra daha iyi gelişir. Örnekler: patates → yulaf → şeker pancarı → tütün ya da patates → buğdaygiller → fasulye → şeker pancarı.

Toprak hazırlığı

Ağır topraklar sonbaharda 20–25 cm sürülür, ilkbaharda diskaro ve tırmıkla hazırlanır; hafif topraklarda yüzlek sürüm yeterlidir.

Ekim (dikim)

• Dikim zamanıToprak 8–10 °C’ye ısınıp geç donlar geçince; bölgeye göre Şubat’tan Mayıs’a kadar
• SıklıkSıra arası 60–80 cm, sıra üzeri 30–40 cm
• Dikim derinliğiTavlı toprakta 4–6 cm, tavı kaçmış toprakta 8–10 cm
• Tohumluk50–60 g’lık, hastalıksız, sertifikalı yumrular

Yumrular uyku döneminde olmamalıdır. Uzun süre soğukta saklanmış yumrular dikimden önce 3–4 gün 18–20 °C’de, sonra 10 °C’de aydınlık ve havadar bir yerde bekletilerek 1–2 cm’lik koyu renkli sağlam sürgünler oluşturulur; buna ön çimlendirme denir. Dikim ocak usulü, pulluk çizisine, karık usulü ya da makineyle yapılabilir.

Gübreleme

Dekara 1,5–2 ton, toprak fakirse 2,5–3 ton çiftlik gübresi verilir. Kimyasal gübre olarak dekara 14–16 kg azot, 8–10 kg fosfor ve 8–10 kg potasyum önerilir. Fosfor ve potasyumun tamamı ile azotun yarısı dikimde çizilere ya da kombine mibzerle banda verilir; azotun ikinci yarısı boğaz doldurma ve ilk sulamadan önce uygulanır.

Bakım

İlk çapa bitkiler 3–4 yapraklıyken yapılır; yetişme süresince 3–4 kez çapa ile birlikte boğaz doldurulur. Boğaz doldurma yumruların toprak altında kalmasını, yeşillenmemesini ve daha fazla yumru bağlanmasını sağlar.

Sulama

Yetişme süresince hafif topraklarda 20, ağır topraklarda 30 gün arayla 2–5 sulama yapılır. Suya en çok ihtiyaç duyulan dönem, çiçeklenmeden 20–25 gün önce başlayan yumru bağlama dönemidir. En yaygın yöntem karık sulamadır; karık arası kumlu topraklarda 60–65, ağır topraklarda 70–80 cm’dir. Hasat ile son sulama arasında bir hafta bırakılır.

Hastalık ve zararlılar

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.

Hasat ve kalite

Yapraklar sarardığında, alt yapraklar kuruduğunda, stolonlar yumrulardan kolayca ayrıldığında, yumru kabuğu tırnakla zor soyulduğunda ve yumrular çeşide özgü iriliğe ulaştığında hasat yapılır. Hasat bel ve çatalla, tek soklu pullukla, söküm makineleriyle ya da sökme, toplama, tasnif ve çuvallamayı birlikte yapan kombine makinelerle yapılır.

Çeşitler olgunlaşma süresine göre erkenci (65–80 gün), orta erkenci (90–120 gün) ve geççi (120–150 gün); nişasta oranına göre yemeklik (yüzde 12’ye kadar), yemeklik-nişastalık (yüzde 13–15), nişastalık (yüzde 16–19) ve pürelik (yüzde 19’un üzeri) olarak gruplandırılır. Protein oranının nişastaya oranı pişirmede dağılmayı belirler: bu oran 1/10 ya da daha büyükse yumru dağılmaz.

Tohumluk ve depolama

Patateste verim, kaliteli tohumluk kullanımından diğer tarla bitkilerine göre çok daha fazla etkilenir. İyi bir tohumluk hastalıksız olmalı, mümkünse virüs taşıyan yaprakbitlerinin az olduğu yüksek yayla ve dağlık bölgelerde üretilmiş olmalıdır. İç kısmında don ya da bakteri kaynaklı siyah lekeler, dış kısmında nematod urları bulunmamalı; başka çeşitlerle karışık olmamalı, gözleri sürmemiş, yüzlek gözlü ve sertifikalı olmalıdır.

Yumrular olgun, zedelenmemiş ve temiz olarak 2–5 °C’de depolanır. Yığın yüksekliği yemeklik patateste en fazla 2 m, tohumlukta 1 m olmalıdır.