Dünyada en çok üretilen tarım ürünü ve şekerin yaklaşık dörtte üçünün kaynağı. Tropik ve subtropik bölgelerin bitkisidir; Türkiye’de ticari üretimi yoktur.
Taksonomi
Alem
Plantae
Sınıf
Liliopsida (tek çenekliler)
Takım
Poales
Familya
Poaceae (buğdaygiller)
Cins
Saccharum
Soylu kamış
S. officinarum L.
Şeker kamışı buğdaygillerden, çok yıllık, 2–4 m boylanan bir bitkidir. Şeker, sapın parankima hücrelerinde birikir; sapın alt kısmı en şekerli, uç kısmı en fakir kısımdır. Bugün yetiştirilen çeşitler çoğunlukla soylu kamışın (S. officinarum) S. sinense ve S. barberi gibi kültür türleriyle melezlenmesinden elde edilmiştir; yabani S. spontaneum ve S. robustum ıslahta kullanılır. Kromozom sayısı türe ve melezlere göre çok değişkendir.
Önemi ve tarihçesi
“Şeker” sözcüğü, Sanskritçede “çakıl, tanecik” anlamına gelen śarkarā sözcüğünden gelir; Arapça sukkar ve İngilizce sugar da bu köktendir. Sözcüğün kökeni ile bitkinin yayılış tarihi ayrı konulardır. Şeker kamışı 7.–10. yüzyıllarda Arap ve Müslüman toplumların yayılmasıyla İran, Mezopotamya, Mısır, Kuzey Afrika ve Endülüs’e yayıldı; Orta Çağ’da Sicilya ve Kıbrıs şeker üretiminde önem kazandı. Haçlı Seferleri döneminde ve sonrasında Avrupa’nın şekerle ticari ilişkileri güçlendi; ancak şeker uzun süre pahalı ve sınırlı tüketilen bir ürün olarak kaldı.
15. yüzyılın sonlarından itibaren şeker kamışı, Avrupa’nın Amerika’daki sömürge faaliyetleriyle Karayipler ve Brezilya’da geniş alanlarda yetiştirilmeye başlandı. Özellikle 17. ve 18. yüzyıllarda şeker üretimi, zorla getirilen Afrikalı kölelerin emeğine dayanan plantasyon ekonomisinin temel unsurlarından biri oldu ve Atlantik köle ticaretini derinden etkiledi.
Bugün şeker kamışı dünyada en çok üretilen tarım ürünüdür; Brezilya tek başına dünya üretiminin üçte birini karşılar, Hindistan, Çin ve Tayland diğer büyük üreticilerdir. Kamıştan şekerin yanı sıra melas ve biyoetanol elde edilir; küspesi (bagas) şeker fabrikalarında yakıt olarak kullanılır. Türkiye’de şeker kamışı yalnızca birkaç ilde, birkaç dekarlık alanlarda yetiştirilir; ülkemizin şekeri şeker pancarından üretilir.
Üretim değerleri
Dünyada üretim
1.939,8milyon ton dünya üretimi (2024)
26,7milyon hektar hasat alanı (2024)
7.253kg/da dünya ortalama verimi (2024)
Dünya üretimi, 1994–2024 (milyon ton)
1994'ten bu yana dünya üretimi yüzde 79 arttı; dekara verim 6.181 kg'dan 7.253 kg'a çıktı.
Kıtalara göre üretim payı
Amerika51%
Asya41%
Afrika6%
Okyanusya2%
Avrupa0%
En çok üreten 10 ülke (1994–2024 ortalaması, milyon ton)
Brezilya572,6
Hindistan329,8
Çin98,1
Tayland75,0
Pakistan60,4
Meksika51,2
Kolombiya34,7
Avustralya33,3
ABD29,7
Endonezya27,9
Sıralama, tek bir yılın dalgalanmasından etkilenmemesi için son 31 yılın ortalamasına göre yapılmıştır. Türkiye’de şeker kamışının ticari üretimi yoktur.
Türkiye’de üretim
352ton kamış üretimi (2025)
55dekar ekilen alan (2025)
6.400kg/da ortalama verim (2025)
Türkiye üretimi, 2014–2025 (ton)
2025’te üretim bir önceki yılla aynı kaldı. Türkiye’de şeker kamışının ticari üretimi yoktur; kayıtlı üretim yalnızca birkaç ilde, birkaç dekarlık alanlardadır.
Üretimin illere göre dağılımı (2021–2025 ortalaması)
%1’den az%1–2%2–4%4–8%8 ve üzeri
En çok üreten 10 il (Türkiye üretimindeki payı)
Bursa%54,1
Düzce%35,6
Burdur%7,6
Kastamonu%2,7
İlk üç il, şeker kamışı üretiminin yüzde 97’sini tek başına karşılıyor. Paylar 2021–2025 ortalamasına göre hesaplanmıştır.
Kaynaklar: FAOSTAT, Crops and livestock products; TÜİK, Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: Ekim 2026). Harita sınırları: Natural Earth.
Kalite ve bileşim
Şeker kamışında değer, saptaki sakkaroz miktarına ve öz suyun saflığına bağlıdır. Şeker en çok sapın alt boğumlarında birikir; uç kısım şekerce fakir, organik asitçe zengindir ve fabrika için değersizdir, ama çok göz taşıdığı için dikim materyali olarak kullanılır. Olgunlaşma döneminde kuru ve serin bir dönemin gelmesi, büyümenin yavaşlayıp şekerin sapta birikmesini sağlar. Kamış hasattan sonra bekledikçe şeker kaybı başladığından bekletilmeden işlenmelidir.
Türkiye’de ticari üretimi yokŞeker kamışı tropik ve subtropik bir bitkidir; Türkiye’de yalnızca birkaç ilde, birkaç dekarlık alanlarda yetiştirilir ve ülkemizde şeker, şeker pancarından üretilir. Bu bölümdeki bilgiler Güney Afrika Tarım Bakanlığı’nın yetiştirme rehberi ile uluslararası teknik kaynaklara dayanmaktadır.
İklim ve toprak
Şeker kamışı sıcak iklim isteyen tropik bir bitkidir, ama subtropik iklimde de iyi yetişir. En iyi gelişme 20–35 °C arasındadır ve uzun güneşlenme süresine (günde 12–14 saat) iyi karşılık verir. Ana büyüme döneminde yüksek nem (yüzde 80–85) kamışın hızla uzamasını sağlar. 1.100–1.500 mm yağış ister; bu yağışın vejetatif gelişme döneminde bol olması, olgunlaşma için ise kuru bir dönem gelmesi istenir. Kuru ve serin olgunlaşma dönemi şekerin kamışta birikmesini sağlar.
En uygun topraklar 1–1,5 m derinliğinde, drenajı iyi, humuslu, orta verimli kumlu-tınlı topraklardır; uygun pH 6–7,7’dir.
Dikim
Çoğaltma8–12 aylık genç kamışlardan kesilen, gözlü sap parçalarıyla (çelik)
Dikim10 cm derinlikteki karıklara yatay ya da 45° eğimle; üzeri hafifçe toprakla örtülür
SıklıkElle dikimde sıra arası 1–1,3 m, sıra üzeri 0,5 m; makineli tarımda sıra arası 1,4–1,6 m
ÇimlenmeEn uygun toprak sıcaklığı yaklaşık 34–38 °C; 20 °C çimlenme için soğuktur
Şeker kamışı tohumla değil, gövde parçalarıyla çoğaltılır; her parçadaki gözler (tomurcuklar) sürerek yeni sapları oluşturur. Sapın uç kısmı şekerce fakirdir ama çok göz taşıdığı ve daha kolay sürdüğü için dikimde tercih edilir. Sürgünler toprak altında kardeşlenerek bir “kütük” oluşturur. Bugünkü kültür çeşitleri, soylu kamışın (Saccharum officinarum) diğer türlerle melezlenmesiyle elde edilmiştir.
Gübreleme
Şeker kamışı çok büyük miktarda biyokütle ürettiği için besin ihtiyacı yüksektir. Fosfor ilk toprak işlemede verilip toprağa karıştırılır; azot hem dikimde hem de büyüme döneminde üst gübre olarak verilir. Gübre ile dikim parçaları doğrudan temas etmemelidir. Güney Afrika’daki öneriler bölgeye göre hektara 80–140 kg azot, 20–60 kg fosfor ve 100–175 kg potasyum arasındadır (dekara 8–14 kg azot); kütük ürününde azot ve potasyum ihtiyacı daha yüksektir ve iki parçada verilir. Miktar toprak analizine göre belirlenmelidir.
Sulama ve bakım
Sulama sıklığı gelişme dönemine göre değişir: çelikler sürerken ve fideler tutunurken hafif ve sık sulama tercih edilir. Köklerin çoğu yüzeye yakın olduğundan damla sulamada ıslatma derinliği yaklaşık 30 cm tutulur. Bitkinin su tüketimi büyük büyüme döneminde en yüksek düzeye çıkar, olgunlaşma döneminde ise sulama azaltılarak şeker birikimi teşvik edilir. Damla sulama ve gübreyle birlikte uygulama verimi, şeker oranını ve kütük ürününün ömrünü artırır. Yabancı otlar özellikle ilk gelişme döneminde su, besin ve ışık için rekabet ederek verimi düşürür.
En önemli mantari hastalıktır; hastalıklı sapların ucundan koyu kahverengi, kamçı biçimli yapılar çıkar. Dayanıklı çeşit ve hastalıksız dikim materyali esastır.
hastalıkMozaikvirüs
Genç boğum aralarında sarımsı yeşil benekler ve bodurluk yapar; dayanıklı çeşit ve hastalıksız materyal kullanılmalı, mısır tarlalarına yakın dikimden kaçınılmalıdır.
hastalıkYaprak haşlanmasıXanthomonas albilineans
Yapraklarda dar, keskin sınırlı beyaz çizgiler ve kloroz, boğumlarda kırmızı lekeler oluşturur.
hastalıkKütük bodurluğuLeifsonia xyli subsp. xyli
Belirgin belirti vermeden yayılır ve özellikle kütük ürününde bitkileri bodurlaştırır. Hastalıksız dikim materyali ve kesici aletlerin dezenfekte edilmesi en önemli önlemdir.
Larvalar sapın içinde beslenerek şeker kaybına ve genç bitkilerde sürgün kurumasına yol açar.
zararlıTermitler ve yaprak zararlıları
Termitler sapları toprak hizasından keser; yaprak tırtılları ve yaprak pireleri genç bitkilerde zarar yapar.
Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.
Hasat ve kütük ürünü
Şeker kamışı dikimden yaklaşık bir yıl sonra, şeker oranı en yüksek düzeye ulaştığında hasat edilir. Hasat elle ya da makineyle yapılır: saplar dipten kesilir, yaprakları ve şekerce fakir uç kısmı alınır ve kamış bekletilmeden fabrikaya gönderilir. Hasattan sonra toprakta kalan kütükteki gözler yeniden sürerek bir sonraki ürünü verir; buna kütük ürünü (ratoon) denir. Böylece bir dikimden birkaç yıl üst üste ürün alınabilir, ancak verim yıllar içinde azalır ve tarla belirli aralıklarla yeniden dikilir.
Kaynaklar
FAO. FAOSTAT, Crops and livestock products (erişim: 2 Ekim 2026).
TÜİK. Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: 2 Ekim 2026).
Department of Agriculture, Forestry and Fisheries (2012). Sugar Cane. Republic of South Africa.
Sugarcane Irrigation and Fertigation Guidelines. Teknik rehber.
The Growing of Sugarcane (1984). Kitap bölümü.
Ali, J. Mechanization of sugarcane cultivation. GBPUA&T, Pantnagar.