Şeker otu

Yetiştiricilik

• İklim ve toprak
• Çeşit ve fide
• Dikim
• Bakım ve sulama
• Gübreleme
• Hastalık ve yabancı ot
• Hasat ve kurutma

İklim ve toprak

Şeker otunun doğal yayılış alanı, Paraguay’ın kuzeydoğusunda 500–1.500 m yükseklikteki, yıllık ortalama sıcaklığı 24 °C ve yağışı 1.400 mm olan subtropik bölgelerdir. Yarı nemli subtropik iklimin bitkisidir ve soğuğa çok hassastır; don riskinin az, ışık yoğunluğunun ve sıcaklığın yüksek olduğu yerlerde yaprak verimi artar. Gün uzunluğu ışık yoğunluğundan daha önemlidir: uzun gün yaprak gelişimini, kısa gün çiçeklenmeyi teşvik eder. Yazın çok yoğun güneşte kısmi gölge isteyebilir. Dikimde toprak sıcaklığı en az 18 °C olmalıdır.

En uygun topraklar verimli, kırmızı ve orta bünyeli, pH’sı 6–7 olan topraklardır. Su göllenmesine çok duyarlı olduğundan drenaj çok iyi olmalı, toprak uzun süre ıslak kalmamalıdır; ağır killi topraklar önerilmez. Besleyici kökleri yüzeye yakın olduğu için kumlu topraklarda kompost eklemek gelişmeyi artırır.

Çeşit ve fide

Şeker otu tohumla, gövde çelikleriyle ya da doku kültürüyle çoğaltılabilir; ancak tohumla üretimde bitkiler arasında homojenlik ve kalite düşer, bu yüzden çelik ya da doku kültürüyle çoğaltılmış klon fideler tercih edilmelidir. Çiçekler kendine kısır olduğundan tohum bağlaması için arılarla tozlanma gerekir. Türkiye’de Akdeniz Üniversitesi’nin ıslah çalışmalarıyla geliştirilen beş çeşit (Turgut, Tütüncü, Levent 93, Turgut 82 ve Güney 04) tescil edilmiştir. Levent 93 ikinci yıldan itibaren dekara 450–500 kg kuru yaprak verimi ve yüzde 20–22 toplam steviol glikozit oranıyla öne çıkmaktadır.

Dikim

• Dikim zamanıAntalya koşullarında Nisan; toprak sıcaklığı 15–20 °C iken
• SıklıkSıra arası 60–70 cm, sıra üzeri 20–40 cm
• DikimElle 15–20 cm derinlikteki ocaklara, hemen can suyu verilerek; büyük alanlarda makineyle sırta
• Toprak hazırlığıDerin sürüm, taban gübresi ve diskaro

Tohumla fide üretilecekse canlı, siyah ve dolgun tohumlar kullanılmalıdır; çimlenme için en uygun sıcaklık 20–30 °C’dir.

Bakım ve sulama

Şeker otu sıcak dönemlerde çok su ister, ama göllenmeye aşırı hassastır; su tutma kapasitesi düşük topraklarda daha yüksek verim alınır. Aşırı sulamayı önlediği, hastalıkların taşınmasını ve yabancı otları azalttığı için damla sulama en uygun yöntemdir. Malçlama hem buharlaşmayı azaltır hem de otları bastırır.

Gübreleme

Genellikle dekara 10 kg azot, 5 kg fosfor ve 5 kg potasyum yeterlidir; çok verimsiz topraklarda analiz sonucuna göre artırılır. Azot hızla yıkandığı için yarısı dikimde, yarısı dikimden 30 gün sonra verilir.

Hastalık ve yabancı ot

Fide döneminin en büyük sorunu yabancı otlardır; bitkiler yüzeyi kaplayana kadar mücadele sürdürülmelidir. Türkiye’de diğer tıbbi ve aromatik bitkilerde olduğu gibi şeker otu için ruhsatlı ot ilacı bulunmamaktadır. Antalya’da ağır bünyeli taban arazilerde kök çürüklüğü (Rhizoctonia) ve Phytophthora hastalıkları önemli zararlara yol açmıştır.

Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.

Hasat ve kurutma

Tatlandırıcı madde en yüksek düzeye çiçeklenme başlangıcında ulaşır; en uygun hasat zamanı budur. Akdeniz ikliminde yüksek verim ve kalite için Eylül başında tek biçim önerilir (tropik ülkelerde yılda üç biçime kadar çıkar). Biçim 10–15 cm yükseklikten yapılmalıdır; daha aşağıdan biçim ertesi yılın verimini düşürür. Çiğ kalktıktan sonra biçilir.

Yapraklar gölgede ve havadar bir yerde ya da 50–55 °C’deki kurutma odalarında hızla kurutulmalıdır: hızlı kurutulmayan yapraklarda steviosit içeriği üç gün içinde üçte bir oranında düşebilir. Antalya’da ilk yıl dekara 200–300 kg, ikinci yıldan itibaren 400–500 kg kuru yaprak alınmaktadır.