Taksonomi
- Alem
- Plantae
- Sınıf
- Magnoliopsida (iki çenekliler)
- Takım
- Fabales
- Familya
- Fabaceae (baklagiller)
- Cins
- Onobrychis
- Yaygın korunga
- O. viciifolia Scop. (O. sativa Lam.)
- Kromozom
- 2n = 28
Dünyada Onobrychis cinsine bağlı 162 tür bilinmektedir; bunlardan yalnızca üçü tarımsal açıdan önemlidir: yaygın korunga (O. viciifolia), Anadolu korungası (O. arenaria) ve Kafkas korungası (O. transcaucasica). Korunganın yaprakları 5–14 çift yaprakçık ve bir uç yaprakçıktan oluşur. Pembemsi kırmızı, hoş kokulu çiçekleri uzun bir sapın ucunda konik, sık bir salkım oluşturur. Meyvesi tek tohumlu, kenarları horoz ibiği gibi dişli, ağ damarlı küçük bir baklaktır. Büyük oranda yabancı döllenir ve tozlanma için arılara mutlak ihtiyaç duyar.
Önemi ve tarihçesi
Korunga Ön Asya ve Avrupa’nın kurak, kireçli bölgelerinin bitkisidir. Avrupa’da yüzyıllardır kültürü yapılmaktadır; Fransızca adı sainfoin, “sağlıklı” anlamındaki sain ile “kuru ot” anlamındaki foin sözcüklerinden gelir; tarihsel biçimleri sainct-foin ve saint-foin’dir. Bu ad, bitkinin geçmişte iyileştirici özellikleriyle anılmasına dayanır. Ülkemizin yüksek rakımlı doğal meralarında da sıkça görülür.
Türkiye’de korunga, kuru tarım alanlarında buğday–nadas sistemindeki nadas alanlarını azaltmak için en uygun çok yıllık baklagildir; örneğin 4–5 yıl korunga, ardından nadas ve buğday şeklinde bir nöbet uygulanabilir. TÜİK’e göre 2025’te yaklaşık 1 milyon dekarda yetiştirilmiş; üretim son yıllarda azalma eğilimindedir. Korunga balı en kaliteli ballar arasında gösterilir.
Üretim değerleri
Dünyada üretim
Korunga için FAO istatistiklerinde ayrı bir kayıt bulunmamaktadır. Avrupa ve Ön Asya’nın kurak, kireçli bölgelerinde yetiştirilir.
Türkiye’de üretim
Türkiye üretimi, 2010–2025 (milyon ton)
2025’te üretim bir önceki yıla göre yüzde 25 azaldı. TÜİK’in 2010 öncesi yem bitkisi verileri farklı bir yöntemle derlendiği için grafik 2010’dan başlar.
Üretimin illere göre dağılımı (2021–2025 ortalaması)
%1’den az%1–2%2–4%4–8%8 ve üzeri
En çok üreten 10 il (Türkiye üretimindeki payı)
İlk üç il, korunga üretiminin yüzde 50’sini tek başına karşılıyor. Paylar 2021–2025 ortalamasına göre hesaplanmıştır.
Kaynak: TÜİK, Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: Ekim 2026). Harita sınırları: Natural Earth.
Yem değeri
Korunga otu ham protein, mineral madde ve ham yağ bakımından yoncadan daha zengin; ham selüloz ve kül bakımından biraz daha geridir. Sindirimi olumsuz etkileyen lignin oranı yoncadan düşüktür. En fazla kuru madde ve ham protein ilk çiçek döneminde alınır.
Baklagil yem bitkilerinde ham protein (kuru otta, %)
| Yonca | ~18–22¹ |
| Korunga | yoncaya yakın |
| Adi fiğ | 13–18 |
| Macar fiği | 15–17 |
| Çayır üçgülü | 21–23 → 12–14² |
| Ak üçgül | yüksek |
| Yem bezelyesi | ~20 |
| Mürdümük | 24³ |
¹ Yonca için genel literatür değeri, kuru madde esasında; çalışmalarda yaklaşık %14–28 arasında değişir, çoğunlukla %17–23 bandında yoğunlaşır; ² tomurcuklanma → tam çiçeklenme; ³ çiçeklenme başında, kuru maddede. Değerler biçim zamanına göre büyük ölçüde değişir: biçim geciktikçe ham protein düşer, lif artar.
Kaynak: Baklagil Yem Bitkileri ders notları.
Yetiştiricilik
İklim ve toprak
Korunga için en uygun yerler ılıman iklim kuşağı ve orta derecede nemli bölgelerdir. Fide dönemini atlattıktan sonra soğuğa dayanıklıdır. Kuraklığa dayanıklılığı yüksektir; 300 mm yağış kuşağında sulanmadan yetişebilir. Yağışı yüksek nemli bölgelerde ve sık sulanan arazilerde kök ve kök boğazı hastalıkları nedeniyle ömrü kısalır.
Toprak bakımından seçici değildir: fakir, kıraç ve kireçli topraklarda rahatça, kökleri işleyebilecek çatlaklar varsa taşlık ve kayalık arazilerde bile yetişir. Tuzluluğa dayanıklıdır, ama asitli ve ıslak toprakları sevmez. En yüksek ot verimi nötr pH’da (6,9) alınmıştır.
Ekim
- Ekim zamanıKışı ılıman bölgelerde sonbahar; kışı soğuk bölgelerde ilkbahar, olabildiğince erken
- Ekim derinliğiToprak tipine göre 2,5–5 cm
- Sıra arası25–50 cm; kıraçta geniş tutulur
- Tohum miktarıMibzerle dekara 8–10 kg; kötü hazırlanmış ve taşlı arazide 10–12 kg (kabuklu tohum)
Korungada ekilen “tohum” aslında tek tohumlu baklasıdır. Kabuklu ekim daha güvenlidir: kabuksuz tohumlar az bir yağışla hemen çimlenip, yağış devam etmezse kuruyabilir; kabuklu tohumlar ise ancak yeterli nem olduğunda çimlenir. Tohum yatağı düzgün, bastırılmış ve keseksiz olmalıdır. Tohumu iri olduğu için tahıl mibzeriyle ekilebilir. Korunga otlak ayrığı, kılçıksız brom ve mavi ayrık gibi kurağa dayanıklı buğdaygillerle karışık da ekilebilir.
Tohum miktarı hesaplayıcı
Gübreleme ve bakım
Azotlu gübre yalnız ekim yılında, köklerdeki bakteriler çalışmaya başlayana kadar verilir: dekara 3–4 kg azot yeterlidir, sonraki yıllarda azot verilmez. Toprağın fosfor durumuna ve yağışa göre 5–10 kg fosfor önerilir; besince fakir topraklarda potasyum ve kalsiyuma da iyi tepki verir. Fide döneminde yabancı otla mücadele şarttır; ilk yıl tek yıllık otların tohum bağlamasına izin vermeden bir temizlik biçimi yapılabilir.
Hasat ve verim
Olgunlaştıkça ham protein ve kül azalır, selüloz artar; bu yüzden ot için en uygun biçim zamanı çiçeklenme başlangıcıdır. Kuru ot verimi toprak ve iklime göre dekara 300–700 kg’dır. En yüksek verim ekimi izleyen yıl alınır, sonra giderek azalır. Korunga en elverişli koşullarda bile yılda en fazla 2–3, çoğunlukla 1–2 biçim verir; biçimden sonra yeniden büyümesi zayıftır.
Tohum üretimi
Salkımdaki meyveler alttan yukarıya doğru olgunlaşır; üsttekiler olgunlaşınca alttakiler dökülmeye başlar. Bu yüzden en iyi hasat zamanı, salkımın alt tarafındaki meyvelerin koyu kahverengiye döndüğü dönemdir. Tohum verimi ortalama dekara 70–80 kg’dır. Bal arıları tohum verimi için çok önemlidir.
Hastalık ve zararlılar
Son yıllarda korunganın en önemli sorunudur. Normalde 5–6 yıl yaşayan korunga, larvaların köklerde açtığı zararla 2. yılın sonunda kısmen, 3. yılın sonunda tamamen kuruyabilir. Ekim nöbetiyle tarlaları değiştirmek, ilkbaharda solgun bitkileri kökleriyle söküp yok etmek ve ikinci yıl seyrek bir ek ekim yapmak önerilir.
Özellikle nemli ve sık sulanan tarlalarda bitki kayıplarına yol açar.
Solgunluk ve yapraklarda farklı leke hastalıkları görülür.
Yoncadaki yonca hortumlu böceği gibi toprak üstü aksamda büyük kayıplara yol açan zararlılar korungada bulunmaz. Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.
Kaynaklar
- FAO. FAOSTAT, Crops and livestock products (erişim: Ekim 2026).
- TÜİK. Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: Ekim 2026).
- Baklagil Yem Bitkileri. Ders notları.
- Mora-Ortiz, M. ve Smith, L. M. J. (2018). Onobrychis viciifolia; a comprehensive literature review of its history, etymology, taxonomy, genetics, agronomy and botany. Plant Genetic Resources.
- Académie française. Dictionnaire de l’Académie française, 9. baskı, “sainfoin” maddesi.