Taksonomi
- Alem
- Plantae
- Sınıf
- Magnoliopsida (iki çenekliler)
- Takım
- Fabales
- Familya
- Fabaceae (baklagiller)
- Cins
- Vicia
- Macar fiği
- V. pannonica Crantz
- Kromozom
- 2n = 12
Macar fiği yarı dik gelişen, 90 cm’ye kadar boylanabilen tek yıllık bir baklagildir. Toprak üstü aksamın tamamı tüylerle kaplıdır; bitki genel olarak mat ve grimsi yeşil görünür. Yapraklar 5–10 çift yaprakçıktan oluşur ve sülükle biter. Çiçekler yaprak koltuklarında uzun bir sap üzerinde 1–4 adet olarak bulunur; renkleri beyaz, kirli beyaz, açık sarı ya da mordur. Bitkide 10–25 bakla, her baklada 2–9 tohum oluşur.
Önemi ve tarihçesi
Macar fiği adını, ilk kültür formlarının Macaristan’da bulunmasından alır. Kar örtüsü olmadan −16 °C’ye kadar dayanabilmesi, ilkbahar yağışlarını çok iyi değerlendirerek erkenden büyümeye başlaması ve hasat kaybının düşük olması, onu kıraç tarım alanları için değerli bir yem bitkisi yapar.
Türkiye’de Macar fiği TÜİK’e göre 2025’te 479 bin dekarda yetiştirilmiş; 692 bin ton yeşil ot ve 9,5 bin ton tohum alınmıştır. Adi fiğin kıyı bölgelerinde yoğunlaşmasına karşın Macar fiği İç Anadolu’nun soğuk ve kurak tahıl alanlarında, özellikle Konya, Karaman, Ankara ve Kayseri’de öne çıkar.
Üretim değerleri
Dünyada fiğ tanesi üretimi
Dünya üretimi, 1994–2024 (bin ton)
1994'ten bu yana dünya üretimi yüzde 38 azaldı. Dekara verim 112 kg'dan 193 kg'a çıktığı hâlde ekim alanının yüzde 64 daralması üretimi düşürdü. Dünya değerleri büyük ölçüde FAO tahminlerine dayanmaktadır.
Kıtalara göre üretim payı
En çok üreten 10 ülke (1994–2024 ortalaması, bin ton)
Sıralama, tek bir yılın dalgalanmasından etkilenmemesi için son 31 yılın ortalamasına göre yapılmıştır. Türkiye bu dönemin ortalamasında dünyanın 4. büyük üreticisi.
FAO istatistikleri bütün fiğ türlerinin tane üretimini tek kalemde toplar; ot üretimi bu kayda dahil değildir.
Türkiye’de üretim
Türkiye üretimi, 2014–2025 (milyon ton)
2025’te üretim bir önceki yıla göre yüzde 18 azaldı. Ayrıca 2025’te 40 bin dekardan 9,5 bin ton Macar fiği tohumu alınmıştır. TÜİK fiğ türlerini 2014’ten beri ayrı kaydetmektedir.
Üretimin illere göre dağılımı (2021–2025 ortalaması)
%1’den az%1–2%2–4%4–8%8 ve üzeri
En çok üreten 10 il (Türkiye üretimindeki payı)
İlk üç il, macar fiği üretiminin yüzde 41’ini tek başına karşılıyor. Paylar 2021–2025 ortalamasına göre hesaplanmıştır.
Kaynaklar: FAOSTAT, Crops and livestock products; TÜİK, Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: Ekim 2026). Harita sınırları: Natural Earth.
Yem değeri
Macar fiğinin besin maddesi içeriği ve verimi diğer kışlık tek yıllık fiğlere benzer. Farklı tahıllarla değişik oranlarda karışım yaparak besin değeri çok yüksek bir yem ve silaj materyali sağlar.
Baklagil yem bitkilerinde ham protein (kuru otta, %)
| Yonca | ~18–22¹ |
| Korunga | yoncaya yakın |
| Adi fiğ | 13–18 |
| Macar fiği | 15–17 |
| Çayır üçgülü | 21–23 → 12–14² |
| Ak üçgül | yüksek |
| Yem bezelyesi | ~20 |
| Mürdümük | 24³ |
¹ Yonca için genel literatür değeri, kuru madde esasında; çalışmalarda yaklaşık %14–28 arasında değişir, çoğunlukla %17–23 bandında yoğunlaşır; ² tomurcuklanma → tam çiçeklenme; ³ çiçeklenme başında, kuru maddede. Değerler biçim zamanına göre büyük ölçüde değişir: biçim geciktikçe ham protein düşer, lif artar.
Kaynak: Baklagil Yem Bitkileri ders notları.
Yetiştiricilik
İklim ve toprak
Macar fiği soğuğa oldukça dayanıklıdır: kar örtüsü olmadan −16 °C’ye kadar dayanır, kar örtüsü olan bölgelerde canlılığını sürdürür. Kurağa da dayanıklıdır ve birçok yem bitkisinin yaşayamadığı ağır killi topraklara uyum sağlar. Orta-ağır ve ağır, kireççe zengin toprakları sever; tahıl yetiştirilen alanlarda rahatlıkla yetişir.
Ekim
- Ekim zamanıSonbaharda, Eylül başı–Kasım sonu; dondurucu soğuklardan en az 6 hafta önce bitirilmeli
- Ekim derinliğiHafif topraklarda 4–6 cm, ağır topraklarda 3–4 cm; ekimden sonra merdane
- Ot için18–20 cm sıra arası; yalın ekimde dekara 10–12 kg, karışımda 6–8 kg fiğ + 4–6 kg tahıl
- Tohum için35–40 cm sıra arası, dekara 6–8 kg
Tarla, tahıl hasadından sonra beklemeden gölge tavında, arazi çok kuruysa ilk yağışlardan sonra ya da sulanıp tava getirildikten sonra sürülür; ardından kültivatör, kazayağı, tırmık ya da frezeyle ot temizlenip tohum yatağı hazırlanır. Ekimin erken bitirilmesi, bitkinin güçlü bir fide olarak kışa girmesini ve kışa dayanıklılığını sağlar. Ekim özel yem bitkisi mibzeri, kombine ya da pnömatik mibzerle yapılabilir.
Tohum miktarı hesaplayıcı
Gübreleme ve bakım
Köklerindeki bakteriler sayesinde azot ihtiyacının büyük kısmını kendisi karşılar. Genel olarak ekimle birlikte bir seferde dekara 2–4 kg azot ve 6–8 kg fosfor (P₂O₅) verilir. Yabancı otla mücadele için Macar fiğinden önce bir çapa bitkisi ya da sık ekilmiş bir tahıl yetiştirilebilir.
Hasat ve verim
Ot için hasat zamanı, alt baklalardaki tanelerin şekillenip iyice irileştiği ve baklayı doldurduğu dönemdir. Bitkiler çayır biçme makinesiyle biçilir, tarlada kurutulur ve balyalanır. Bölgelere göre dekara 600–2.750 kg yeşil ot, 150–550 kg kuru ot alınabilir.
Tohum üretimi
Tohum için hasat, alt baklaların esmerleştiği, sarımsı kahverengi renk aldığı dönemde yapılır; biçerdöverle çok temiz bir tane ürünü elde edilir. Baklaları hemen çatlayıp tane dökmediği için hasat kaybı düşüktür; çok geciken hasatlarda kayıp daha çok bakla dökülmesi şeklinde olur. Tohum verimi dekara 60–150 kg’dır.
Hastalık ve zararlılar
Diğer fiğlerde olduğu gibi tanenin yem ve tohumluk değerini düşürür; çiçeklenmede tarla, hasattan sonra depo ilaçlaması gerekir.
Kimyasal mücadelede ilaç ve dozu, il ve ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazmaya yetkili kişiler belirler; yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılmalıdır.
Kaynaklar
- FAO. FAOSTAT, Crops and livestock products (erişim: Ekim 2026).
- TÜİK. Bitkisel Üretim İstatistikleri (erişim: Ekim 2026).
- Baklagil Yem Bitkileri. Ders notları.